रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
World Eye Donation Day : मृत्यूनंतरही कोणाच्या तरी आयुष्यात प्रकाश आणण्याची सुवर्णसंधी; या दिनानिमित्त घ्या महत्त्वाचा संकल्प ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आपल्या मृत्यूनंतरही हे सुंदर जग पाहता आले तर? ऐकायला थोडे आश्चर्यकारक वाटेल, पण नेत्रदानामुळे हे अगदी सहज शक्य आहे. आपल्या देशात आणि जगभरात आजही लाखो लोक असे आहेत, जे केवळ कॉर्निया (Corneals) म्हणजेच डोळ्याच्या बाहेरील पारदर्शक पडद्याला इजा झाल्यामुळे किंवा आजारामुळे अंधत्वाचे जीवन जगत आहेत. या रुग्णांच्या अंधाऱ्या आयुष्यात पुन्हा प्रकाशाचा किरण आणण्यासाठी दरवर्षी १० जून हा दिवस ‘जागतिक नेत्रदान दिन’ (World Eye Donation Day) म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, आपली एक छोटीशी प्रतिज्ञा कोणाचे तरी संपूर्ण आयुष्य बदलू शकते.
शहरीकरण आणि बदलत्या जीवनशैलीच्या काळात वैद्यकीय क्षेत्राने प्रचंड प्रगती केली आहे, परंतु डोळे कृत्रिमरित्या प्रयोगशाळेत तयार करणे अद्याप मानवाला जमलेले नाही. त्यामुळे एखाद्या अंध व्यक्तीला दृष्टी मिळवून देण्यासाठी केवळ आणि केवळ मानवी नेत्रदान हाच एकमेव पर्याय उरतो. आजच्या दिवशी जगभरातील आरोग्य संस्था, सामाजिक संघटना, शाळा आणि रुग्णालये एकत्र येऊन जनजागृती रॅली, कार्यशाळा आणि नेत्रदान नोंदणी मोहीम राबवतात.
नेत्रदान ही एक अत्यंत पवित्र आणि सर्वोच्च मानली जाणारी सामाजिक सेवा आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या मृत्यूनंतर आपले डोळे दान करण्याची इच्छा व्यक्त करते किंवा तिच्या मृत्यूनंतर तिचे कुटुंबीय हा निर्णय घेतात, त्याला नेत्रदान म्हणतात. अनेकदा अपघातामुळे, संसर्गामुळे किंवा कुपोषणामुळे लोकांच्या डोळ्यांचा कॉर्निया निकामी होतो. अशा रुग्णांना ‘कॉर्नियल ब्लाइंड’ (Corneal Blind) म्हटले जाते. धक्कादायक बाब अशी की, यातील बहुतांश रुग्ण हे तरुण किंवा लहान मुले असतात.
जेव्हा एखादी निरोगी व्यक्ती नेत्रदान करते, तेव्हा तिच्या डोळ्यांतील निरोगी कॉर्निया काढून या गरजू रुग्णांवर रोपण (Cornea Transplant) केला जातो. एका व्यक्तीच्या दोन डोळ्यांमुळे दोन वेगवेगळ्या अंध व्यक्तींना दृष्टी मिळते, म्हणजेच एका मृत्यूतून दोन नवीन आयुष्यांना जग पाहण्याची ताकद मिळते. म्हणूनच नेत्रदानाला महादान म्हटले गेले आहे.
हे देखील वाचा : Ancient Temples : घंटा वाजवण्यापासून ते प्रदक्षिणेपर्यंत; प्राचीन मंदिरांमधील प्रत्येक विधीमागे आहे ‘हे’ वैज्ञानिक कारण
आपल्या समाजात आजही नेत्रदानाबद्दल अनेक चुकीच्या समजुती पसरलेल्या आहेत. अनेक लोकांना वाटते की, डोळे काढल्यामुळे मृतदेहाचा चेहरा विद्रूप होतो. परंतु, वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते ही पूर्णपणे चुकीची माहिती आहे. नेत्रदानाची प्रक्रिया अत्यंत आधुनिक आणि सन्मानपूर्वक केली जाते. डोळे काढण्यासाठी केवळ १० ते १५ मिनिटांचा वेळ लागतो आणि यामुळे चेहऱ्यावर कोणताही डाग किंवा विद्रूपता येत नाही.
दुसरा मोठा गैरसमज म्हणजे, चष्मा असणारे किंवा वृद्ध लोक डोळे दान करू शकत नाहीत. वास्तविक पाहता, चष्मा असणारे, मोतीबिंदूचे ऑपरेशन झालेले, किंवा हायपरटेंशन आणि मधुमेह (Diabetes) असलेले रुग्णही मृत्यूनंतर डोळे दान करू शकतात. डोळे दान करण्यासाठी वय, जात किंवा लिंगाचे कोणतेही बंधन नसते. फक्त एड्स, हिपॅटायटीस बी किंवा सी, रेबीज आणि रक्ताचा कर्करोग (Leukemia) असलेल्या व्यक्तींचे डोळे वैद्यकीय कारणास्तव स्वीकारले जात नाहीत.
हे देखील वाचा : El Nino : हवामानाचा महाबॉम्ब फुटणार! ‘एल निनो’ मोडणार तापमानाचे सर्व रेकॉर्ड; पाण्याचा थेंबही होणार अमूल्य, जगासमोर भीषण संकट
नेत्रदानाची प्रक्रिया अतिशय सोपी आणि सुरक्षित असते. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, नेत्रदान हे नेहमी मृत्यूनंतर ६ तासांच्या आत होणे आवश्यक असते. जर तुमच्या कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीने नेत्रदानाचा संकल्प केला असेल किंवा मृत्यूनंतर कुटुंबीयांना नेत्रदान करायचे असेल, तर त्यांनी तात्काळ जवळच्या अधिकृत नेत्र बँकेशी (Eye Bank) संपर्क साधला पाहिजे.
तोपर्यंत काही प्राथमिक काळजी घेणे गरजेचे असते, जसे की- मृत व्यक्तीचे डोळे बंद करून त्यावर ओला कापूस किंवा स्वच्छ कपडा ठेवावा, खोलीतील पंखा बंद करावा जेणेकरून डोळ्यांतील ओलावा टिकून राहील आणि मृत व्यक्तीचे डोके उशी ठेवून थोडे उंचावर ठेवावे. नेत्र बँकेचे डॉक्टर घरी येऊन अवघ्या काही मिनिटांत ही प्रक्रिया पूर्ण करतात आणि यासाठी कुटुंबियांकडून एकही रुपया घेतला जात नाही. ही संपूर्ण प्रक्रिया पूर्णपणे विनामूल्य असते.
