गुरुवार, 16 जुलै 2026
Russia Ukraine War : युक्रेनने पिस्तुलाने केला रशियन तोफेचा पराभव; जाणून घ्या जगातील तिसऱ्या सर्वात शक्तिशाली देशाला कसे लावले गुडघे टेकायला? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आंतरराष्ट्रीय राजकारणात आणि युद्धाच्या इतिहासामध्ये सध्या एक अत्यंत धक्कादायक आणि अभूतपूर्व अशी घटना घडत आहे. ज्या देशाकडे जगातील सर्वात मोठा अणुशस्त्रागार आहे, ज्याच्या ताफ्यात हवेचा वेग रोखणारी हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्रे आहेत आणि ज्यांच्याकडे संपूर्ण जगाला थरकाप उडवणाऱ्या S-400 व S-500 सारख्या हवाई संरक्षण प्रणाली आहेत, तो रशिया (Russia Ukraine War) आज एका अशा देशासमोर पराभवाच्या उंबरठ्यावर उभा आहे, ज्या देशाकडे स्वतःचे साधे नौदलदेखील अस्तित्वात नाही. युक्रेनने आपल्या अतुलनीय युद्ध कौशल्याने आणि अत्यंत हुशारीने रशियासारख्या बलाढ्य लष्करी महासत्तेला अक्षरशः नाकीनऊ आणले आहे. जागतिक बँकेच्या अहवालानुसार, कडक आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे रशियामधील परकीय चलनाचा ओघ पूर्णपणे थांबला असून, थेट परकीय गुंतवणूक (FDI) शून्यावर आली आहे. २०१९ मध्ये ज्या रशियाला २८ अब्ज डॉलर्सची गुंतवणूक मिळाली होती, ती २०२४-२०२६ पर्यंत अवघ्या २.५ अब्ज डॉलर्सवर घसरली आहे. रशियन चलन ‘रुबल’ आंतरराष्ट्रीय बाजारात सातत्याने कमजोर होत चालले आहे.
या युद्धातील सर्वात मोठा आणि नाट्यमय बदल समुद्रात पाहायला मिळाला. ही कहाणी जुलै २०२६ मध्ये नव्या वळणावर पोहोचली आहे. एकेकाळी अझोव समुद्र आणि काळ्या समुद्रावर (Black Sea) रशियाचे एकछत्री साम्राज्य होते. परंतु, युक्रेनने कोणत्याही पारंपारिक युद्धनौकेचा वापर न करता, केवळ सागरी ड्रोन (Naval Drones) आणि अचूक मारा करणाऱ्या मार्गदर्शित क्षेपणास्त्रांच्या सहाय्याने अवघ्या ९ दिवसांत रशियाची ११६ जहाजे आणि नौदल तळांवर यशस्वी हल्ले चढवले. या धक्कादायक हल्ल्यांमुळे रशियाचे ‘ब्लॅक सी फ्लीट’ (कृष्णसागर आरमार) पूर्णपणे खिळखिळे झाले. रशियन नौदलाला क्रिमियातील त्यांच्या सेव्हास्टोपोल या मुख्य बंदरातून आपला जीव वाचवून पळ काढावा लागला. नौदल नसलेल्या एका छोट्या देशाने जगातील तिसऱ्या सर्वात शक्तिशाली देशाच्या नौदलाला समुद्रातून हुसकावून लावणे, हा रशियाचा आजवरचा सर्वात मोठा मानहानीकारक पराभव मानला जात आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : China Floods : चीनमध्ये धरण कोसळल्याने प्रचंड विध्वंस, 39 जणांचा मृत्यू, 9 जण बेपत्ता; अनेक प्रांतांमध्ये सतर्कतेचा इशारा
रशियाने नेहमीच आपल्या S-400 आणि S-500 हवाई संरक्षण यंत्रणांची जाहिरात ‘जगातील अभेद्य सुरक्षा कवच’ म्हणून केली होती. अनेक देशांनी ही यंत्रणा खरेदी करण्यासाठी अब्जावधी डॉलर्स मोजले आहेत. मात्र, युक्रेनच्या रणांगणावर या महाकाय यंत्रणा पूर्णपणे अपयशी ठरल्या. युक्रेनने या महागड्या संरक्षण यंत्रणांना बाद करण्यासाठी अत्यंत स्वस्त, म्हणजेच अवघ्या काहीशे डॉलर्स किमतीच्या चिमुकल्या ड्रोनचा वापर केला. हे ड्रोन आकाराने अत्यंत लहान आणि कमी वेगाने उडत असल्यामुळे रशियाच्या प्रगत रडार यंत्रणेला त्यांचा थांगपत्ताही लागत नाही.
तसेच, युक्रेनने ‘स्वॉर्म अटॅक’ (Swarm Attack – म्हणजेच शेकडो ड्रोनचा एकाच वेळी वेगवेगळ्या दिशांनी हल्ला करणे) या नव्या रणनीतीचा वापर केला. जेव्हा २० ते ३० ड्रोन एकाच वेळी वेगवेगळ्या अँगलने हल्ला करतात, तेव्हा रशियाची हवाई संरक्षण यंत्रणा गोंधळात पडते आणि एकाच वेळी सर्व लक्ष्यांवर मारा करू शकत नाही. परिणामी, स्वस्त ड्रोन अब्जावधी डॉलर्सच्या रशियन क्षेपणास्त्र यंत्रणांचा थेट वेध घेतात. हा आधुनिक लष्करी इतिहासातील अत्यंत मोठा धडा आहे, ज्याने मोठ्या शस्त्रास्त्रांपेक्षा हुशार रणनीती श्रेष्ठ असते हे सिद्ध केले आहे.
SBU “Mamai” drones strike two Russian shadow fleet tankers in the Black Sea. pic.twitter.com/t8GE7LwAHy — 𝔗𝔥𝔢 𝕯𝔢𝔞𝔡 𝕯𝔦𝔰𝔱𝔯𝔦𝔠𝔱△ 🇬🇪🇺🇦🇺🇲🇬🇷 (@TheDeadDistrict) July 16, 2026
credit – social media and Twitter
स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इन्स्टिट्यूट (SIPRI) च्या ताज्या अहवालानुसार, रशियाने आपल्या लष्करी ताकदीचा एक खूप मोठा हिस्सा या युद्धात गमावला आहे. युद्धाच्या आगीत रशियाचे लाखो सैनिक मारले गेले आहेत किंवा गंभीर जखमी झाले आहेत. हजारो अत्याधुनिक रणगाडे (Tanks) आणि चिलखती वाहने नष्ट झाली असून, रशियन हवाई दलाची शेकडो लढाऊ विमाने आणि हेलिकॉप्टर्स पाडण्यात युक्रेनला यश आले आहे. रशियाचे नियमित आणि प्रशिक्षित सैन्य संपत आल्यामुळे आता त्यांना तुरुंगातील कैद्यांना पैशांचे आमिष दाखवून सैन्यात भरती करावे लागत आहे, तसेच परदेशी भाडोत्री सैनिकांची मदत घ्यावी लागत आहे.
लष्करी खर्चाचा विचार केला तर रशिया पूर्णपणे दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर आहे. २०२४ मध्ये रशिया आपल्या एकूण जीडीपीच्या ७.१% (अंदाजे १४५ अब्ज डॉलर्स) खर्च संरक्षणावर करत होता. २०२५-२०२६ पर्यंत हा आकडा वाढून जीडीपीच्या ८.७% वर पोहोचला आहे. सोव्हिएत युनियनच्या पतनानंतरचा हा रशियाचा सर्वोच्च लष्करी खर्च आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, रशिया आपल्या देशाच्या तिजोरीतील प्रत्येक ११ वा रुपया केवळ युद्धाच्या भट्टीत ओतत आहे. या तुलनेत भारतासारखा मोठा देश आपल्या संरक्षणावर जीडीपीच्या केवळ २% खर्च करतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PoK Protest: PoK मध्ये बंड! बलुचिस्तानमध्ये मृत्यूचे थैमान, भारताच्या अणु-पाणबुड्या सज्ज; अल्ताफ हुसेन यांनी पाक सैन्याला ललकारले
युद्धामुळे केवळ रशियाची लष्करी ताकदच संपलेली नाही, तर देशाची अंतर्गत अर्थव्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली आहे. पाश्चात्य देशांच्या आर्थिक निर्बंधांमुळे रशियाचा तेल आणि वायूपासून मिळणारा महसूल प्रचंड प्रमाणात घटला आहे. देशात महागाईचा भडका उडाला असून ऑक्टोबर २०२४ मध्ये बँक व्याजदर २१% च्या विक्रमी पातळीवर गेले होते, जे २००३ नंतरचे सर्वाधिक होते. त्यानंतर २०२५ च्या मध्यापर्यंत हे व्याजदर तब्बल २३ ते २४% वर जाऊन पोहोचले आहेत.
या प्रचंड व्याजदरांमुळे रशियन नागरिकांचे जगणे असह्य झाले आहे. सामान्य माणसाला घर खरेदी करणे किंवा साधे वाहन कर्ज मिळवणे आता स्वप्नवत झाले आहे. बँकांकडून कर्ज मिळणे कठीण झाल्यामुळे रशियातील लहान आणि मध्यम उद्योग बंद पडले आहेत. अधिकृत आकडेवारीनुसार चलनवाढीचा दर १०.२% दाखवला जात असला, तरी प्रत्यक्षात अन्नधान्य, दूध, अंडी आणि भाजीपाला यांसारख्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमती ३०% ते ४०% ने वाढल्या आहेत. नागरिकांचे वेतन किरकोळ वाढले असले तरी वाढत्या महागाईच्या तुलनेत ते अत्यंत तोकडे पडत आहे.
रशियासारख्या महाकाय शत्रूला नमवण्यासाठी युक्रेनने “झीज करण्याचे धोरण” (Attrition Strategy) अवलंबले. युक्रेनने थेट रशियन सैन्याशी समोरासमोर लढण्याऐवजी त्यांच्या रसद पुरवठा साखळ्या, इंधन डेपो, दारूगोळा साठे आणि कमांड सेंटर्सवर ड्रोनद्वारे वारंवार हल्ले केले. यामुळे आघाडीवर लढणाऱ्या रशियन सैनिकांपर्यंत अन्न आणि दारूगोळा पोहोचणे बंद झाले, ज्यामुळे रशियाचा पराभव अधिक वेगाने झाला.
या पराभवाचा सर्वात मोठा पुरावा म्हणजे, रशियाने युक्रेनच्या सततच्या ड्रोन हल्ल्यांना कंटाळून आपले संपूर्ण कृष्णसागर आरमार क्रिमियातून हलवून नोव्होरोसिस्क येथे नेले. परंतु तिथेही युक्रेनियन सागरी ड्रोनने जहाजांचा वेध घेणे सुरूच ठेवल्यामुळे रशियाने आपल्या सुरक्षिततेसाठी जहाजे तब्बल २,००० किलोमीटर दूर असलेल्या कॅलिनिनग्राड (Kaliningrad) येथे पाठवून दिली आहेत. युक्रेनने रशियन आरमारातील तब्बल ३०% युद्धनौका, एक मोठी क्रूझर, चार मोठी लँडिंग जहाजे आणि एक पाणबुडी पूर्णपणे उद्ध्वस्त केली आहे. या मानहानीमुळे रशियाचे जागतिक स्तरावर हसे झाले आहे.
