शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
Mount Everest : एव्हरेस्टवर मृत्यू पावलेल्या गिर्यारोहकांचे मृतदेह परत का आणले जात नाहीत? विज्ञान नाही, पण 'हेच' आहे मुख्य कारण ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Why Mount Everest bodies are left behind : जगातील सर्वोच्च शिखर ‘माउंट एव्हरेस्ट’ सर करणे हे प्रत्येक गिर्यारोहकाचे सर्वात मोठे स्वप्न असते. दरवर्षी शेकडो धाडसी वीर या ८,८४८.८६ मीटर उंच शिखरावर तिरंगा किंवा आपापल्या देशाचा ध्वज फडकवण्यासाठी नेपाळ (nepal) गाठतात. अनेक जण इतिहास रचून परततात, तर काही जणांचा हा प्रवास शेवटचा ठरतो. अलीकडेच हैदराबादचे तंत्रज्ञान व्यावसायिक अरुण कुमार तिवारी यांनी एव्हरेस्ट सर केले, पण दुर्दैवाने ‘डेथ झोन’मध्ये परतताना त्यांचा मृत्यू झाला. या अत्यंत कठीण परिस्थितीत शेर्पा आणि त्यांच्या टीमला अरुण यांचा मृतदेह तिथेच सोडून परतावे लागले. नेपाळ सरकारच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, एव्हरेस्टवर आजही २०० हून अधिक मृतदेह बर्फात जसेच्या तसे पडून आहेत. पण, असे का घडते? हे मृतदेह खाली का आणले जात नाहीत? यामागील गुपित आणि मानवी मर्यादांची कहाणी थक्क करणारी आहे.
एव्हरेस्ट पर्वतावर, विशेषतः ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीवर मृतदेह खाली आणणे हे विज्ञानाच्या आणि मानवी ताकदीच्या पलीकडचे काम मानले जाते. या उंचीवर कडाक्याच्या थंडीमुळे मृतदेह काही तासांतच दगडासारखा घट्ट गोठतो. आजूबाजूचा बर्फ आणि ग्लॅशियर त्या मृतदेहाभोवती जमा झाल्यामुळे त्याचे एकूण वजन तब्बल १५० किलोग्रॅम (१.५ क्विंटल) पेक्षा जास्त होते. घाटात आणि तीव्र चढावर जिथे गिर्यारोहक आपले स्वतःचे वजन कमी करण्यासाठी टूथब्रशचे हँडल कापून चालतात, तिथे दीडशे किलोचे ओझे वाहून नेणे म्हणजे स्वतःच्या मृत्यूला आमंत्रण देण्यासारखे आहे. एका मृतदेहाला खाली आणण्यासाठी किमान ६ ते ८ धडधाकट शेर्पांची गरज असते आणि त्यांच्या स्वतःच्या जीवाचीही यात खात्री नसते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : BSF India : 10 मिनिटांचा ‘खेळ’ अन् भारतात एंट्री; बांगलादेशी घुसखोरांनी स्वतःच उघड केले सीमेवरील दलालांचे धक्कादायक रॅकेट
अतिउच्च उंचीवरून मृतदेह खाली आणण्याच्या मोहिमा अत्यंत खर्चिक असतात. अरुण कुमार तिवारी यांच्या निधनानंतर, त्यांचा मृतदेह बेस कॅम्पपर्यंत सुरक्षित खाली आणण्यासाठी स्थानिक यंत्रणांनी सुरुवातीला १ कोटी रुपयांची मागणी केली होती, जी नंतर वाटाघाटी करून ९४ लाख रुपयांवर आली. हा आकडा कोणत्याही सामान्य किंवा मध्यमवर्गीय कुटुंबाचे कंबरडे मोडण्यासाठी पुरेसा आहे. एवढी मोठी रक्कम उभी करणे तात्काळ शक्य नसल्याने, अनेक कुटुंबे अत्यंत जड अंतःकरणाने मृतदेह हिमालयाच्या कुशीतच सोडून देण्याचा निर्णय घेतात. काही प्रकरणांमध्ये, गिर्यारोहक स्वतः शिवभक्त असल्याने त्यांचे कुटुंब तो मृतदेह पवित्र हिमालयाचाच एक भाग मानून तिथेच राहू देते.
जगात ८,००0 मीटरपेक्षा जास्त उंचीची केवळ १४ शिखरे आहेत आणि ती सर्व हिमालयात आहेत. या उंचीवरील क्षेत्राला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ‘डेथ झोन’ (Death Zone) म्हटले जाते. या भागात वातावरणातील ऑक्सिजनचे प्रमाण नेहमीच्या तुलनेत फक्त एक तृतीयांश (३३%) उरते. येथे माणूस नैसर्गिकरित्या श्वास घेऊ शकत नाही. जर एखाद्या व्यक्तीचा ऑक्सिजन पुरवठा संपला, तर मेंदूला सूज येणे (HACE), फुफ्फुसात पाणी भरणे (HAPE), तीव्र चक्कर येणे आणि रक्ताच्या उलट्या होणे यांसारखे आजार काही मिनिटांत माणसाचा जीव घेतात. अशा धोकादायक ठिकाणी थांबून मृतदेह बांधणे आणि तो ओढत खाली आणणे म्हणजे थेट मृत्यूशी खेळण्यासारखे आहे.
According to media reports, after Hyderabad climber Arun Kumar Tiwari tragically died while descending Mount Everest, his family made the painful decision to leave his body behind in the mountain’s “death zone” — where recovery missions are dangerous, emotionally draining, and… pic.twitter.com/iOMIDdOb6o — NDTV Profit (@NDTVProfitIndia) May 27, 2026
credit – social media and Twitter
अनेकांना प्रश्न पडतो की तंत्रज्ञानाच्या युगात हेलिकॉप्टरच्या साहाय्याने हे मृतदेह का आणले जात नाहीत? याचे उत्तर विज्ञानाच्या नियमात दडलेले आहे. डेथ झोनमधील हवा अत्यंत विरळ असते. हेलिकॉप्टर हवेच्या दबावावर आणि रोटर ब्लेड्सच्या लिफ्ट (Uplift) शक्तीवर उडते. विरळ हवेमुळे हेलिकॉप्टरच्या ब्लेड्सना हवेचा पुरेसा आधार मिळत नाही, ज्यामुळे इंजिनची शक्ती कमालीची घटते आणि हेलिकॉप्टर कोसळण्याचा धोका असतो. ६,००० ते ७,००० मीटरपर्यंत हवामान स्वच्छ असल्यास अत्यंत कौशल्याने बचाव कार्य केले जाऊ शकते, परंतु ८,००० मीटरच्या वर हेलिकॉप्टर नेणे म्हणजे आत्महत्या मानली जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Kailash Yatra 2026 : शिवभक्तांसाठी गूड न्यूज! कैलास यात्रेवर नेपाळचा एकच हेका; भारतीय भक्तांसाठी चीनसमोर ठेवली मोठी अट
माउंट एव्हरेस्टच्या चढाईला सुरुवात करण्यापूर्वी प्रत्येक गिर्यारोहकाला नेपाळ सरकार आणि संबंधित ट्रेकिंग कंपनीकडे अनेक कायदेशीर प्रतिज्ञापत्रे सादर करावी लागतात. यामध्ये एक अत्यंत महत्त्वाचा नियम असतो. जर मोहिमेदरम्यान गिर्यारोहकाचा मृत्यू झाला, तर प्रतिकूल हवामान किंवा आर्थिक अडचणी असल्यास त्याचा मृतदेह तिथेच सोडून देण्याची लेखी परवानगी स्वतः गिर्यारोहक आणि त्याचे कुटुंब आधीच देतात. त्यामुळेच, एव्हरेस्टवर आज अनेक मृतदेह हे येणाऱ्या-जाणाऱ्या इतर गिर्यारोहकांसाठी रस्ता दाखवणारे ‘लँडमार्क’ बनले आहेत. निसर्गाच्या या अथांग शक्तीसमोर मानवी तंत्रज्ञान आणि इच्छाशक्ती दोन्ही कशा हतबल ठरतात, याचे एव्हरेस्ट हे सर्वात मोठे उदाहरण आहे.
Ans: समुद्रसपाटीपासून ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीच्या भागाला 'डेथ झोन' म्हणतात, जिथे ऑक्सिजनची पातळी अत्यंत कमी असते आणि मानवी शरीर जिवंत राहू शकत नाही.
Ans: एव्हरेस्टच्या अतिउच्च भागातून मृतदेह सुरक्षितपणे खाली आणण्यासाठी अंदाजे ८० लाख ते १ कोटी रुपयांपर्यंतचा प्रचंड खर्च येतो.
Ans: ८,००० मीटरवर हवा अत्यंत विरळ असल्याने हेलिकॉप्टरला आवश्यक असणारी 'लिफ्ट' (उचलण्याची शक्ती) मिळत नाही, ज्यामुळे ते कोसळण्याचा धोका असतो.
