जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा उत्पादक असूनही, भारत लोखंडाची आयात का करत आहे? याचा वाहनांवर काय परिणाम होणार?
वाहन क्षेत्राला कार, बस आणि व्यावसायिक वाहने बनवण्यासाठी उच्च-गुणवत्तेच्या स्टीलची आवश्यकता असते. तसेच उच्च-गुणवत्तेचे स्टील तयार करण्यासाठी दर्जेदार लोहखनिजाची गरज असते. ताज्या अहवालानुसार, ३१ मार्च रोजी संपणाऱ्या आर्थिक वर्षात भारताची लोहखनिजाची आयात सात वर्षांतील सर्वोच्च पातळीवर पोहोचणार आहे. वाहनांची मजबुती आणि सुरक्षितता थेट स्टीलच्या गुणवत्तेवर अवलंबून असल्याने, याचा वाहन आणि उत्पादन क्षेत्रावर काय परिणाम होणार? जाणून घ्या सविस्तर बातमी…
तज्ज्ञांच्या मते, भारताची लोहखनिजाची आयात मागील वर्षाच्या तुलनेत २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात दुप्पटीहून अधिक होऊन १२ दशलक्ष ते १४ दशलक्ष मेट्रिक टनपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. या लक्षणीय वाढीचे मुख्य कारण म्हणजे देशांतर्गत बाजारात उच्च प्रतीच्या लोहखनिजाचा तुटवडा. यामुळे देशातील प्रमुख पोलाद कंपन्यांना ते परदेशातून आयात करण्यास भाग पडले आहे. भारतातील सर्वात मोठी पोलाद उत्पादक कंपनी, जेएसडब्ल्यू स्टील, या आयात प्रक्रियेत आघाडीवर आहे. महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातील आपल्या मोठ्या प्रकल्पांमधील वाढती मागणी पूर्ण करण्यासाठी ती मोठ्या प्रमाणात लोहखनिज आयात करत आहे.
भारताच्या एकूण लोहखनिजाच्या स्रोतांपैकी, सुमारे ७०% लोहखनिज प्रामुख्याने ब्राझील आणि ओमानमधून येते. या पारंपरिक मार्गांव्यतिरिक्त, ऑस्ट्रेलियासोबतच्या एका विशेष कराराच्या रूपात एक रोचक घडामोड समोर येत आहे. ऑस्ट्रेलियन खाणकाम क्षेत्रातील मोठी कंपनी बीएचपी (BHP) आता आपले ‘जिम्बलबार फाइन्स’ (Jimblebar Fines) लोहखनिज भारतात पाठवत आहे. खरं तर, चीनमध्ये या विशिष्ट उत्पादनाच्या विक्रीवर बंदी असल्यामुळे, भारताला हे उच्च-दर्जाचे लोहखनिज मोठ्या सवलतीत मिळत आहे, जे देशांतर्गत पोलाद उत्पादनासाठी फायदेशीर ठरत आहे.
येथे प्रश्न असा निर्माण होतो की: भारत स्वतः पुरेसे लोहखनिज उत्पादन करत नाही का? वस्तुस्थिती अशी आहे की भारत हा जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा कच्च्या पोलादाचा उत्पादक देश आहे आणि २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात देशांतर्गत उत्पादन ३०५ दशलक्ष टनांपर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. असे असूनही, आयातीचे मुख्य कारण म्हणजे भारतात उत्पादित होणाऱ्या लोहखनिजाचा दर्जा. खरं तर, भारतीय खाणींमध्ये उत्पादित होणाऱ्या लोहखनिजाचा मोठा भाग कमी दर्जाचा असतो, जो देशातील अनेक आधुनिक पोलाद कारखाने वापरू शकत नाहीत. यामुळेच भारत आपल्या गरजांसाठी परदेशातून उच्च-दर्जाचे लोह आयात करतो, परंतु हे कमी दर्जाचे लोहखनिज इतर देशांना निर्यात करतो, ज्यापैकी सुमारे ८५% एकट्या चीनला जाते.
भारत गेल्या वर्षापासून इराणकडून स्वस्त आयर्न ओर पेलेट्स (कारखान्यांमध्ये वापरले जाणारे प्रक्रिया केलेले कच्चे लोखंड) आयात करत आहे. एप्रिल ते फेब्रुवारी दरम्यान ही आयात सहा पटीने वाढली. तथापि, मध्य पूर्वेत सुरू असलेल्या युद्ध आणि तणावामुळे, तेथून होणारा पुरवठा आता कमी होण्याची शक्यता आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते भारताकडे पुरेसा देशांतर्गत साठा आहे, त्यामुळे काळजी करण्याचे कारण नाही.
सुरक्षित आणि मजबूत वाहने बनवण्यासाठी वाहन कंपन्यांना उच्च-गुणवत्तेच्या स्टीलच्या अखंड पुरवठ्याची आवश्यकता असते. JSW सारख्या स्टील कंपन्यांमार्फत उच्च-दर्जाचे कच्चे लोखंड आयात केल्याने भारताच्या वाहन क्षेत्राला आणि पायाभूत सुविधांना मजबूत स्टीलचा अखंड पुरवठा मिळत राहतो.
