सोमवार, 22 जून 2026
सुट्ट्यांचा हंगाम किंवा सणासुदीचे दिवस आले की आपण सहकुटुंब लांबच्या प्रवासाला निघतो. डिकीत पुरेशी जागा नसल्यामुळे अनेकदा छतावरील कॅरियरवर भरपूर सामान बांधले जाते. अनेक लोकांचा असा समज असतो की सामानाच्या केवळ ‘वजनामुळे’ गाडीचे मायलेज कमी होते; पण हायवेवर वेगाने गाडी चालवताना वजनापेक्षा मोठा शत्रू असतो तो म्हणजे ‘हवेचा अडथळा’. यामागे ‘एरोडायनॅमिक्स’चे विज्ञान दडलेले आहे. चला तर मग समजून घेऊया, छतावर सामान बांधल्यामुळे नेमके काय होते आणि तुमचे इंधन कसे वाया जाते.
काय आहे एरोडायनॅमिक्स?
ऑटोमोबाईल क्षेत्रात एरोडायनॅमिक्स ही एक महत्त्वाची टर्म आहे. कोणतीही गाडी चालवताना तिला सतत समोरून येणाऱ्या हवेचा सामना करावा लागतो. या हवेच्या विरोधाला ‘एरोडायनॅमिक ड्रॅग’ म्हणजेच हवेचा अवरोध म्हणतात. कार उत्पादक कंपन्या करोडो रुपये खर्च करून गाडीचा आकार असा बनवतात की, ती हवा सहज कापत पुढे जाईल आणि इंजिनवर कमीत कमी ताण पडेल. जेव्हा आपण गाडीच्या छतावर बॅगा आणि सामान वेडेवाकडे बांधतो, तेव्हा गाडीचा हा ‘हवा कापणारा’ मूळ आकार पूर्णपणे बिघडतो.
कमी हवेमुळे घसरते मायलेज, जास्त हवेमुळे सुटते ग्रिप; मग टायरसाठी ‘परफेक्ट’ हवा किती?
वेगाचा आणि हवेचा थेट संबंध
भौतिकशास्त्राच्या नियमानुसार, हवेचा हा अडथळा कारच्या वेगावर अवलंबून असतो. साध्या शब्दात सांगायचे तर, हवेचा दाब वेगाच्या पटीत नाही तर थेट ‘वर्गाच्या’ पटीत वाढतो. याचा अर्थ असा की, जर तुम्ही हायवेवर गाडीचा वेग दुप्पट केला, तर समोरून येणाऱ्या हवेचा अडथळा दुप्पट न होता थेट चार पटीने वाढतो.
जेव्हा तुम्ही छतावर सामान ठेवता, तेव्हा गाडीची समोरची उंची आणि रुंदी वाढते. गुळगुळीत छताऐवजी सामानाचे उंचवटे तयार झाल्यामुळे हवेला गाडीवरून सहज निघून जाता येत नाही. यामुळे गाडीच्या मागे हवेचे तीव्र भोवरे तयार होतात, जे गाडीला मागच्या बाजूला खेचण्याचा प्रयत्न करतात.
सामानामुळे मायलेज नेमके कसे घटते?
या प्रचंड हवेच्या दाबाला ओलांडून गाडी पुढे ढकलण्यासाठी तुमच्या गाडीच्या इंजिनला खूप जास्त ताकद लावावी लागते. यासाठी इंजिन जास्त इंधन ओढते. ऑटोमोबाईल तज्ज्ञांच्या अभ्यासानुसार, हायवेवर ९० ते १०० किमी/तास या वेगाने गाडी चालवताना छतावर मोठे सामान असेल, तर गाडीचे मायलेज १०% ते २५% पर्यंत कमी होऊ शकते. म्हणजेच, तुम्ही जितक्या वेगाने गाडी चालवाल, तितका तुमच्या खिशाला जास्त फटका बसेल.
मायलेज वाचवण्यासाठी काय काळजी घ्यावी?
१. एरोडायनॅमिक रूफ बॉक्स वापरा: उघड्यावर अस्ताव्यस्त बॅगा बांधण्यापेक्षा फायबरच्या निमुळत्या ‘रूफ बॉक्स’चा वापर करा. त्यांचा आकार हवेला सहज कापतो, ज्यामुळे मायलेजवर फारसा परिणाम होत नाही.
२. सामान सपाट बांधा: जर रूफ बॉक्स नसेल, तर सामानाची उंची शक्य तितकी कमी ठेवा. जड आणि मोठ्या बॅगा खाली व लहान सामान वर ठेवा. सामानावर ताडपत्री किंवा प्लास्टिक कव्हर घट्ट बांधा, जेणेकरून हवा अडकणार नाही.
३. वेग मर्यादित ठेवा: हायवेवर छतावर सामान असताना गाडीचा वेग ८० ते ९० किमी/तास च्या दरम्यान ठेवा. यामुळे हवेचा दाब नियंत्रणात राहतो आणि इंधनाची मोठी बचत होते.
४. रिकामे कॅरियर काढून ठेवा: तुम्हाला आश्चर्य वाटेल, पण छतावर कायमस्वरूपी बसवलेला रिकामा कॅरियर सुद्धा हवेत अडथळा निर्माण करतो आणि १ ते २ टक्क्यांनी मायलेज कमी करतो. गरज नसेल तेव्हा तो काढून ठेवावा.
थोडक्यात सांगायचे तर, लांबच्या प्रवासाला निघताना सामानाचे योग्य नियोजन करा आणि प्रवासाचे हे सोपे विज्ञान समजून घ्या. यामुळे तुमचा प्रवास सुरक्षित होईल आणि वाढत्या पेट्रोल-डिझेलच्या किमतींपासून तुमच्या खिशालाही नक्कीच दिलासा मिळेल.
