रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
भारताने पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिश्रणाचा यशस्वी प्रयोग केल्यानंतर आता डिझेल क्षेत्रातही मोठा बदल घडण्याची शक्यता आहे. केंद्रीय रस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी डिझेलमध्ये १५ टक्क्यांपर्यंत आयसोब्युटेनॉल (Isobutanol) मिश्रण करण्याचा प्रस्ताव सरकार गंभीरपणे विचार करत असल्याचे संकेत दिले आहेत. हा निर्णय अमलात आल्यास भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेला बळ मिळण्याबरोबरच इंधन आयातीवरील अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होऊ शकते, असे त्यांचे मत आहे.
गेल्या काही वर्षांत भारताने पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिश्रणाचा टप्प्याटप्प्याने विस्तार केला आहे. यामुळे परकीय चलनाची बचत, प्रदूषणात घट आणि शेतकरी क्षेत्राला नवी बाजारपेठ उपलब्ध झाली. मात्र डिझेलमध्ये इथेनॉल मिसळण्याचे पूर्वीचे प्रयोग फारसे यशस्वी ठरले नाहीत. त्यामुळे सरकारने आता आयसोब्युटेनॉल या पर्यायी जैवइंधनाकडे लक्ष केंद्रित केले आहे.
आयसोब्युटेनॉल हे जैविक स्रोतांपासून तयार होणारे नूतनीकरणक्षम अल्कोहोल इंधन आहे. ऊस, मका, कृषी अवशेष तसेच इतर बायोमासपासून त्याचे उत्पादन करता येते. तज्ज्ञांच्या मते, आयसोब्युटेनॉलचे ऊर्जा मूल्य इथेनॉलपेक्षा अधिक असून ते डिझेलशी अधिक सुसंगत असल्यामुळे इंजिनच्या कार्यक्षमतेवर कमी परिणाम होण्याची शक्यता असते.
केंद्रीय रस्ते वाहतूक मंत्रालयाचे सचिव व्ही. उमाशंकर यांनी अलीकडेच सांगितले की, डिझेलमध्ये आयसोब्युटेनॉल मिश्रणाबाबत सुरू असलेल्या संशोधनाचे परिणाम “अत्यंत उत्साहवर्धक” आहेत. त्यामुळे यावर्षीच यासंदर्भात अनिवार्य मिश्रण धोरण जाहीर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
भारतामध्ये डिझेलचा वापर पेट्रोलच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट आहे. त्यामुळे डिझेलमध्ये अगदी कमी प्रमाणातही जैवइंधन मिश्रण केल्यास त्याचा राष्ट्रीय स्तरावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. यामुळे कच्च्या तेलाच्या आयातीवरील खर्च कमी होईल, कार्बन उत्सर्जनात घट होईल आणि देशांतर्गत जैवइंधन उद्योगाला चालना मिळेल.
विशेष म्हणजे, हा उपक्रम ग्रामीण अर्थव्यवस्थेसाठीही लाभदायक ठरू शकतो. कृषी अवशेष आणि जैविक कच्च्या मालाला मागणी वाढल्याने शेतकऱ्यांसाठी अतिरिक्त उत्पन्नाचे स्रोत निर्माण होऊ शकतात.
एकूणच, पेट्रोलनंतर आता डिझेलमध्येही जैवइंधन मिश्रणाचा मार्ग मोकळा होत असल्याचे दिसत आहे. १५ टक्के आयसोब्युटेनॉल मिश्रणाची योजना प्रत्यक्षात आली, तर भारताच्या स्वच्छ, स्वावलंबी आणि शाश्वत ऊर्जा धोरणातील हा आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा ठरेल.
