शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
National Productivity Day India 2026: 'मेक इन इंडिया' ते स्मार्ट मॅन्युफॅक्चरिंग; उद्योगांना मिळाले नवे बळ (photo-social media)
National Productivity Day 2026: दरवर्षी १२ फेब्रुवारी रोजी भारतात राष्ट्रीय उत्पादकता दिन साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ वाढीव कार्यक्षमतेचे प्रतीक नाही तर देशाच्या आर्थिक विकासात उत्पादकतेचे महत्त्व अधोरेखित करण्याची एक महत्त्वाची संधी म्हणून काम करतो. भारत सरकारच्या वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाच्या अंतर्गत राष्ट्रीय उत्पादकता परिषदेने (एनपीसी) आयोजित केलेल्या या दिवशी देशभरात राष्ट्रीय उत्पादकता सप्ताह १२-१८ फेब्रुवारी सुरू होतो.
राष्ट्रीय उत्पादकता दिनाचे प्राथमिक उद्दिष्ट देशातील सर्व क्षेत्रांमध्ये उत्पादकता, गुणवत्ता आणि कार्यक्षमतेबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आहे. उत्पादकता म्हणजे केवळ उत्पादन वाढवणे नाही तर उपलब्ध संसाधनांचा जसे की श्रम, वेळ, पैसा आणि कच्चा माल वापर करून कमीत कमी खर्चात जास्तीत जास्त आणि इष्टतम परिणाम मिळवणे.
हा दिवस विशेषतः सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग (MSME) कृषी आणि सेवा क्षेत्रांना त्यांचे कामकाज सुधारण्यासाठी आणि जागतिक मानकांशी जुळवून घेण्यासाठी प्रोत्साहित करतो. २०२६ च्या संदर्भात, भारत ‘२०४७ पर्यंत विकसित भारत’ या ध्येयाकडे वेगाने प्रगती करत असताना, प्रत्येक नागरिक आणि संस्थेची उत्पादकता देशाच्या जीडीपीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.
सध्याच्या युगात, डिजिटल क्रांती आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) ने उत्पादकतेची व्याख्या बदलली आहे. केंद्र सरकारने सुरू केलेल्या ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘डिजिटल इंडिया’ सारख्या मोहिमांनी औद्योगिक उत्पादकता नवीन उंचीवर नेली आहे. आता, ऑटोमेशन आणि स्मार्ट मॅन्युफॅक्चरिंगद्वारे, वेळ वाचवला जात आहे आणि मानवी चुका कमी केल्या जात आहेत.या वर्षीच्या कार्यक्रमांमध्ये पर्यावरणाला हानी पोहोचवल्याशिवाय उत्पादकता कशी वाढवता येईल यावर भर दिला जात आहे. याला ‘ग्रीन प्रोडक्टिव्हिटी’ असे म्हटले जात आहे, जे शाश्वत विकास उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी आवश्यक आहे.
उत्पादकता दिन हा केवळ यंत्रांच्या कार्यक्षमतेपुरता मर्यादित नाही; तो ‘मानवी संसाधनांच्या’ विकासावर देखील लक्ष केंद्रित करतो. कर्मचारी कौशल्य विकास, सुधारित कार्यस्थळ वातावरण आणि मानसिक आरोग्य हे देखील उत्पादकता वाढविण्याचे प्रमुख घटक आहेत. राष्ट्रीय उत्पादकता परिषद नवोपक्रमाला प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध चर्चासत्रे, कार्यशाळा आणि स्पर्धा आयोजित करते.
