(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
जर तुमच्या वडिलांनी स्वतःच्या कमाईतून एखादे घर किंवा जमीन खरेदी केली असेल, तर ती त्यांची ‘स्व-अर्जित’ मालमत्ता मानली जाते. या मालमत्तेवर त्यांचे पूर्ण आणि निरंकुश अधिकार असतात. त्यांना हवे असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीला ही मालमत्ता भेट म्हणून देण्याचे किंवा विकण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य त्यांना असते. शिवाय, वडील आपल्या मुलाला या मालमत्तेतून वारसा हक्कापासून वंचित ठेवण्याचा निर्णयही घेऊ शकतात. ‘हिंदू वारसा हक्क कायदा, १९५६’ नुसार, जरी वडिलांना त्यांच्या स्वतःच्या वडिलांकडून वारसा हक्काने एखादी मालमत्ता मिळाली असली, तरीही ती त्यांची वैयक्तिक मालमत्ताच मानली जाते आणि त्यावर मुलांचा कोणताही हक्क राहत नाही.
वडिलोपार्जित मालमत्ता म्हणजे अशी संपत्ती, जी पितृपक्षाकडील चार पिढ्यांपासून विशेषतः वडील, आजोबा, पणजोबा आणि त्यांच्याही आधीच्या पूर्वजांकडून कोणतीही वाटणी न होता वारसाहक्काने चालत आलेली असते. अशा मालमत्तेवर मुलांचा जन्मानेच अधिकार असतो. वडील ही मालमत्ता आपल्या पसंतीच्या कोणत्याही एका व्यक्तीला एकतर्फी भेट देऊ शकत नाहीत, तसेच ते तिची विक्रीही करू शकत नाहीत. अशा मालमत्तेची विक्री किंवा वाटणी करण्यासाठी कुटुंबातील सर्व सदस्यांची संमती असणे अनिवार्य असते.
जर मालमत्ता स्व-अर्जित असेल आणि वडिलांचा मृत्यू मृत्युपत्र न करता झाला असेल, तरच मुलांना त्या मालमत्तेमध्ये ‘वर्ग-१’ वारस म्हणून हिस्सा मिळतो. पण जर मृत्युपत्र अस्तित्वात असेल, तर कायदा त्यामध्ये नमूद केलेल्या अटींचे काटेकोरपणे पालन करेल.
