मंगळवार, 3 नोव्हेंबर 2026
भारतात मालमत्तेच्या बदल्यात कर्ज का ठरते आहे फायनान्शियल गेम-चेंजर? (Photo Credit- X)
“अन्न-वस्त्र-निवारा” आपल्या सांस्कृतिक आकांक्षांमध्ये खोलवर रुजलेले असून घरमालकीचे स्वप्न कायमच प्रत्येक भारतीयासाठी अंतीम रेषा राहिले आहे. पिढ्यानपिढ्या, घराकडे भावनिक आणि आर्थिक सुरक्षा म्हणून पाहिले जात होते. जिचे संरक्षण आवश्यक आहे, ही अशी संपत्ती होती. मालमत्तेसह भावना एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जात असे. तथापि, सध्या या मानसिकतेत सखोल उत्क्रांती झाल्याचे पाहायला मिळते. आजचे ग्राहक स्वत:च्या घराकडे स्थिर ‘मृत’ मालमत्ता म्हणून पाहत नाहीत; ते त्याकडे आर्थिक लाभासाठी एक गतिशील इंजिन म्हणून पाहतात. या बदलत्या मानसिकतेमुळे मालमत्तेच्या बदल्यात कर्ज (लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी अर्थात एलएपी) भारताच्या आधुनिक कर्ज परिसंस्थेच्या केंद्रस्थानी आले आहे. एनबीएफसी म्हणजे बँकेतर वित्तीय संस्थेसह कर्ज पुरवठादार, पोर्टफोलिओ संतुलित करण्यासाठी नॉन-हाऊसिंग प्रकारातील सुरक्षित उत्पादनांमध्ये धोरणात्मकदृष्ट्या वैविध्य आणत आहेत. ज्यामुळे व्यापक कर्ज परिसंस्थेमध्ये लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी-एलएपी म्हणजेच मालमत्तेच्या बदल्यात कर्जाची स्थिती मजबूत झाली आहे. आर्थिक वर्ष 25 मध्ये, गृहकर्ज तसेच लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी-एलएपी म्हणजेच मालमत्तेच्या बदल्यात कर्ज यांचा समावेश असलेल्या मालमत्तेशी संबंधित कर्जांचा वितरणात सर्वात मोठा वाटा होता. या विभागात, एक कोटी रुपयांपेक्षा अधिक रकमेचे मोठे कर्ज एकूण रकमेच्या 21% होते. जे सुरक्षित कर्जासाठी निश्चित प्राधान्य दर्शवते. गृहकर्जांचे प्रमाण तसेच मूल्यांमध्ये लक्षणीय वाढ, जी आर्थिक वर्ष 25 दरम्यान अनुक्रमे 10% आणि 15% ने वाढली. यामुळे मालमत्ता-समर्थित कर्ज विस्ताराला आणखी बळकटी मिळाली. नीरज जैन, प्रमुख, लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी, होम क्रेडिट इंडिया
अलीकडील आकडेवारी या परिवर्तनाची सखोलता आणि प्रमाण दर्शवते. भारताची लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी- (एलएपी) बाजारपेठ 2024 मध्ये 758 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचली. 2025 ते 2033 दरम्यान 13.5% च्या चक्रवाढ वार्षिक वाढीच्या दराने 2033 पर्यंत 2,369 अब्ज डॉलर्सपर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे. ही केवळ उपनगरांतील घटना नाही. या वाढीचे इंजिन टियर 2 ते टियर 4 शहरांद्वारे वाढत्या प्रमाणात चालवले जात आहे. जिथे एमएसएमई क्रियाकलापांना गती मिळाली आहे आणि औपचारिक क्रेडिट प्रवेश वाढला आहे. नीरज जैन, प्रमुख, लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी, होम क्रेडिट इंडिया
मालकीच्या निवासी किंवा व्यावसायिक मालमत्तेच्या मूल्याचा लाभ घेऊन मोठ्या तसेच दीर्घकालीन आर्थिक गरजा पूर्ण करू इच्छिणाऱ्या भारतीय कुटुंबांसाठी मालमत्तेच्या बदल्यात कर्ज (लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी) हा वित्तपुरवठा उपाय असून त्याला अधिक पसंतीही मिळते आहे. विविध गरजा पूर्ण करण्यासाठी तयार केलेले, लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) सामान्यतः परदेशी शिक्षण, आरोग्यसेवा खर्च, व्यवसाय किंवा वैयक्तिक कर्ज, विवाहसोहळा आणि प्रमुख घर सुधारणा यासारख्या हेतूंसाठी वापरले जाते. जिथे पारंपरिक असुरक्षित कर्जे अपुरी असू शकतात. याव्यतिरिक्त, अनेक कुटुंबे लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी)च्या लक्षणीय कमी व्याजदरांचा वापर करतात. सामान्यतः कुटुंबाला दीर्घकालीन परतफेड रचनेसह व्यवस्थापन करण्यायोग्य भरमसाठ खर्चाचे लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) 12% ते 18% अशा अत्यल्प व्याजदारांत मिळतात तर असुरक्षित वैयक्तिक कर्जासाठी हाच दर 16% ते 28% इतका असतो. सुमारे ₹5 लाख रुपयांपासून ते ₹10 कोटी रुपयांपर्यंतच्या कर्जासह आणि 15 वर्षांपर्यंतच्या मुदतीसह, लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) जिथे सर्वात जास्त गरज आहे, तिथे स्थैर्य मिळवून देते.
सूक्ष्म, लहान, मध्यम उद्योग हे भारतीय अर्थकरणाचा कणा समजले जातात. देशात जवळपास 63 दशलक्ष सूक्ष्म, लहान, मध्यम उद्योग (एमएसएमई) आहेत. ज्यांचे जीडीपी तसेच रोजगार क्षेत्रात लक्षणीय योगदान आहे. यातील अनेक उद्योग सुलभ प्रवेश आणि मोठ्या आकाराच्या कर्जांमुळे लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी)सारख्या सुरक्षित वित्तपुरवठा पर्यायांवर अवलंबून असतात. कार्यरत भांडवलाच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी, निधी यंत्रणा आणि तंत्रज्ञान सुधारणा किंवा परिचालन क्षमता बळकट करण्यासाठी लघु आणि मध्यम उद्योग वारंवार मालमत्ता-समर्थित कर्ज घेतात. यापैकी बरेच व्यवसाय अशा प्रदेशांमध्ये चालतात जिथे मालमत्तेची मालकी सामान्य आहे, ज्यामुळे लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) हा एक नैसर्गिक वित्तपुरवठा मार्ग बनतो. नगदी प्रवाह स्थिर करण्यासाठी, तात्पुरती तरलता तफावत भरून काढण्यासाठी आणि समभाग कमकुवत होणे टाळण्यासाठी कॉर्पोरेट्स देखील लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) चा अधिकाधिक लाभ घेत आहेत. लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) धोरणात्मक नियंत्रण राखून त्यांना मोठ्या प्रमाणात भांडवल मिळवण्यास सक्षम करते, जे चक्रीय किंवा गुंतवणूक-केंद्रित क्षेत्रांमध्ये विशेषतः मौल्यवान आहे.
सुरक्षित कर्ज म्हणजे संथ कर्ज हे वर्णन कालबाह्य झाले आहे. डिजिटल परिवर्तनामुळे ग्राहकांच्या अपेक्षा आणि उद्योग प्रक्रिया या दोन्हींना नवीन आकार मिळाला आहे. ई-पडताळणी, डिजिटल मूल्यांकन यंत्रणा आणि ऑनलाइन वितरण प्रणालीमुळे कर्जाच्या प्रक्रियेचा कालावधी लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे, जो ऐतिहासिकदृष्ट्या अनेक आठवड्यांपर्यंत विस्तारला आहे. आज अनेक कर्जदार काही दिवसांतच लोन अगेंस्ट
प्रॉपर्टी (एलएपी)चा प्रवास पूर्ण करू शकतात. युवा कर्जदार आणि पहिल्या पिढीतील उद्योजकांसाठी वाटाघाटी न करता येणाऱ्या गती, पारदर्शकता आणि किमान दस्तऐवजीकरणाला प्राधान्य देत, फिनटेक आणि एनबीएफसी या बदलाचे नेतृत्व करत आहेत. आपल्या मोबाईल फोनवर राहणाऱ्या आणि व्यवहार करणाऱ्या देशाच्या व्यापक वर्तणुकीशी डिजिटल बदल संरेखित होतो. ज्यामुळे औपचारिक आणि सुरक्षित क्रेडिट पूर्वीपेक्षा अधिक सुलभ आणि आरामदायक बनते.
कलम 24 (बी) अंतर्गत गृहकर्जावरील व्याजावरील वाढीव कपातीसारख्या उपाययोजनांसह (केंद्रीय अर्थसंकल्प 2025 मध्ये ₹3 लाख रुपयांपर्यंत) पात्र मालमत्ता मालकांची संख्या वाढवून धोरणात्मक वातावरण अत्यंत अनुकूल आहे. मालमत्तेच्या मूल्यांमध्ये वाढ होत असताना, विशेषतः श्रेणी 2 आणि श्रेणी 3 शहरांमध्ये, कर्ज घेण्याची क्षमता वाढते, ज्यामुळे एक शक्तिशाली, स्वयं-बळकट चक्र तयार होते. महत्त्वाचे म्हणजे, ही वाढ जबाबदार लिव्हरेजिंगद्वारे चालवली जात आहे. कर्जदारांना माहिती दिली जाते, SARFAESI कायद्यासारख्या स्पष्ट चौकटीत काम करणे आणि निरोगी कर्ज-ते-मूल्य (एलटीव्ही) गुणोत्तरांचे पालन करणे (स्वयं-व्याप्त निवासी मालमत्तेसाठी सुमारे 70%) माहितीपूर्ण निर्णय घेण्याच्या या सामायिक बांधिलकीमुळे भारताची पत संस्कृती बळकट होते. तसेच दीर्घकाळासाठी लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) हा एक स्थिर आणि शाश्वत पर्याय राहील याची खात्री होते.
2025 पर्यंत, लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी)ने केवळ एक विशेष उत्पादन नव्हे तर कर्जदारांच्या विस्तृत श्रेणीसाठी एक पसंतीची वित्तपुरवठा यंत्रणा म्हणून स्वतःला स्थापित केले आहे. त्याची परवडणारी क्षमता, दीर्घ कालावधी आणि विद्यमान मालमत्तेची आर्थिक क्षमता उघडण्याची अनोखी क्षमता यामुळे स्थावर मालमत्ता ही घरगुती संपत्तीचा आधारस्तंभ राहिलेल्या देशात ते अत्यंत प्रासंगिक ठरते. निरंतर डिजिटल स्वीकार आणि धोरणातील बदलांमुळे, लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) एक अविभाज्य दुवा म्हणून काम करण्यासाठी उत्तम स्थितीत आहेः कुटुंबांसाठी, महत्त्वाकांक्षेला प्रमुख वैयक्तिक उद्दिष्टांशी जोडणे; उद्योजकांसाठी, परिचालन गरजांना विस्ताराशी जोडणे; आणि अर्थव्यवस्थेसाठी, शाश्वत राष्ट्रीय प्रगतीसाठी निर्मित संपत्ती जोडणे. लोन अगेंस्ट प्रॉपर्टी (एलएपी) भारतीयांना त्यांनी आधीच उभारलेल्या संपत्तीच्या माध्यमातून खरोखरच पुढे जाण्यास सक्षम करत आहे. ज्यामुळे त्यांचे घर त्यांच्या भविष्यातील वाढीचा पाया बनत आहे.
