शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
झेप्टो, इन्स्टामार्ट आणि ब्लिंकिटला होत नाहीये नफा (फोटो सौजन्य - Google Gemini AI)
हो, ब्लिंकिट, झेप्टो आणि इन्स्टामार्ट सारख्या मोठ्या क्विक-कॉमर्स कंपन्या मोठ्या प्रमाणात तोट्यात आहेत. ब्लिंकिटने ₹११० कोटी, झेप्टोने ₹१२५० कोटी आणि इन्स्टामार्टने ₹१००० कोटींचे नुकसान नोंदवले आहे. दरम्यान, गेल्या वर्षी, देशभरात २००,००० हून अधिक लहान किराणा आणि स्थानिक दुकाने बंद झाली. वर्षानुवर्षे नफा मिळवणारे हे स्थानिक व्यवसाय धोक्यात आहेत, तर एकेकाळी कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान करणारे Apps वेगाने वाढत आहेत. पण सर्वात मोठा प्रश्न असा आहे की, जेव्हा सर्व कंपन्या अडचणीत आहेत आणि लहान स्टोअर्स बंद पडत आहेत, तेव्हा नफा कोण कमवत आहे?
किराणा स्टोअर्स आणि क्विक कॉमर्स Apps
किराणा स्टोअर्स गेल्या ३० वर्षांहून अधिक काळ नफा कमवत आहेत. ते रिअल कॅश मार्जिन, कमी कर्ज आणि रिअल व्यवसायावर काम करतात. तथापि, क्विक कॉमर्स Apps गुंतवणूकदारांच्या पैशावर चालवले जातात. दरवर्षी तोटा हजारो कोटींमध्ये होतो, तरीही मूल्यांकन अब्जावधींपर्यंत पोहोचत आहे. हा नफ्याचा खेळ नाही तर मूल्यांकनाचा खेळ आहे. व्हेंचर कॅपिटलिस्ट (व्हीसी) प्रथम प्रवेश करतात, कथा वाढवतात आणि भविष्यातील मूल्यांकनांवर लक्ष केंद्रित करतात. मूल्यांकन १ अब्ज ते ५ अब्ज दरम्यान वाढवल्यानंतर, ते पुढील गुंतवणूकदाराला विकतात किंवा आयपीओद्वारे बाहेर पडतात. हे देखील या वस्तुस्थितीवर प्रकाश टाकते की पैसे व्यवसायातून नव्हे तर प्रचारातून कमावले जातात.
जमीनदार कमावतात
जमीनदार दुसऱ्या क्रमांकावर येतात. १० मिनिटांच्या डिलिव्हरीसाठी निवासी भागात डार्क स्टोअर्सची आवश्यकता असते. मुंबई आणि बेंगळुरूसारख्या शहरांमध्ये व्यावसायिक भाडे ४०-५०% ने वाढले आहे. जागेसाठी बोली युद्ध सुरू आहे. मोफत डिलिव्हरीमधून मिळणारे पैसे गुप्तपणे त्यांच्या भाड्यात सबसिडी देत आहेत. अॅप्स तोटा सहन करत आहेत, पण घरमालक चांगला नफा कमवत आहेत.
जाहिरात एजन्सी पैसे छापत आहेत
तिसरा सर्वात मोठा कमाई करणारा जाहिरात एजन्सी किंवा Apps आहेत. ते किराणा माल विकून नाही तर मार्केटिंगमधून पैसे कमवतात. Apps स्क्रीन स्पेस विकत आहेत. ब्रँड लिस्टिंग फी देतात म्हणून त्यांची उत्पादने शोधांच्या वर दिसतात. वेगवेगळे ब्रँड ३० मिली कोला पॅकेट प्रदर्शित करण्यासाठी जास्त पैसे देतात. Apps डिलिव्हरी मार्जिनमधून कमी पण जाहिरातींमधून जास्त कमावतात. या जाहिरात कंपन्या आहेत ज्या किराणा मालाची डिलिव्हरी करतात.
कॅश-बर्निंग मक्तेदारी वाढत आहे
वास्तविकता अशी आहे की आपण एका शाश्वत व्यवस्थेपासून दूर जात आहोत आणि रोख-बर्निंग मक्तेदारीकडे जात आहोत. आज स्पर्धा आहे, सवलती आहेत, जसे की १५ रुपयांसाठी धणे. पण उद्या, जेव्हा मक्तेदारी तयार होईल, तेव्हा किंमती वाढतील. सवलती गायब होतील आणि किमती वाढतील. ग्राहक आज जिंकत आहे, परंतु उद्या खरी किंमत देईल. किराणा दुकाने बंद होत आहेत, ज्यामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होत आहे.
आपण जलद व्यापारात वाढ पाहत आहोत, परंतु नुकसानाची व्याप्ती आणि प्रभावित लोकांची संख्या अस्पष्ट आहे. याचा परिणाम लहान व्यवसायांवर आणि सामान्य माणसावर होत आहे. हे मॉडेल स्थिर राहील का हे पाहणे बाकी आहे. पण सध्या, एक विचित्र खेळ सुरू आहे जिथे तोट्यात जाणारे व्यवसाय वाढत आहेत तर नफा मिळवणारे व्यवसाय बंद पडत आहेत.
