शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
बीएचएमएस (BHMS) हा वैद्यकीय क्षेत्रातील एक महत्त्वाचा पदवीपूर्व अभ्यासक्रम असून त्याचे पूर्ण रूप बॅचलर ऑफ होमिओपॅथिक मेडिसिन अँड सर्जरी असे आहे. हा अभ्यासक्रम एकूण ५ वर्षे आणि ६ महिने कालावधीचा आहे. यामध्ये ४.५ वर्षांचा शैक्षणिक अभ्यास आणि १ वर्षाची अनिवार्य इंटर्नशिप समाविष्ट असते. सध्या पर्यायी आणि नैसर्गिक उपचारपद्धतींकडे लोकांचा वाढता कल पाहता, बीएचएमएस कोर्सची मागणी दिवसेंदिवस वाढताना दिसत आहे.
बीएचएमएस हा होमिओपॅथी या औषधोपचार पद्धतीवर आधारित कोर्स आहे. होमिओपॅथी ही एक अशी उपचारपद्धती आहे जी नैसर्गिक घटकांपासून तयार केलेल्या अत्यंत सूक्ष्म औषधांच्या मदतीने आजारावर उपचार करते. या पद्धतीचा मुख्य उद्देश रोगाच्या मुळाशी जाऊन शरीराची नैसर्गिक रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे हा आहे.
होमिओपॅथीची संकल्पना १७९० साली जर्मन डॉक्टर डॉ. सॅम्युअल हॅनेमन यांनी मांडली. आज ही उपचारपद्धती जगभरात लोकप्रिय असून भारतातही मोठ्या प्रमाणावर रुग्ण होमिओपॅथीकडे वळताना दिसतात.
बीएचएमएस अभ्यासक्रमात विद्यार्थ्यांना वैद्यकीय क्षेत्राशी संबंधित विविध विषयांचे सखोल ज्ञान दिले जाते. यामध्ये शरीररचना (Anatomy), शरीरक्रिया विज्ञान (Physiology), पॅथॉलॉजी, फार्मसी, मटेरिया मेडिका, मेडिसिन, सर्जरी, स्त्रीरोग व प्रसूतीशास्त्र (Gynecology), बालरोग (Pediatrics) अशा अनेक विषयांचा समावेश असतो.
अभ्यासक्रमाच्या शेवटी विद्यार्थ्यांना एक वर्षाची इंटर्नशिप करावी लागते. या कालावधीत प्रत्यक्ष रुग्णांवर उपचार करण्याचा, निदान पद्धती शिकण्याचा आणि क्लिनिकल अनुभव घेण्याचा महत्त्वाचा टप्पा असतो.
बीएचएमएस कोर्स पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांसाठी करिअरचे अनेक पर्याय खुले होतात. उमेदवार स्वतःचे होमिओपॅथिक क्लिनिक सुरू करू शकतात. तसेच खासगी किंवा सरकारी दवाखाने, रुग्णालये, आरोग्य केंद्रांमध्ये डॉक्टर म्हणून काम करू शकतात.
याशिवाय संशोधन संस्था, औषधनिर्मिती कंपन्या, मेडिकल प्रतिनिधी, अध्यापन क्षेत्रातही संधी उपलब्ध असतात. इच्छुक विद्यार्थी पुढील शिक्षणासाठी एमडी (होमिओपॅथी) हा पदव्युत्तर अभ्यासक्रम देखील करू शकतात.
बीएचएमएस अभ्यासक्रमासाठी अर्ज करणाऱ्या उमेदवाराने मान्यताप्राप्त बोर्डातून विज्ञान शाखेतून बारावी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्याला भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि जीवशास्त्र (PCB) हे विषय असणे बंधनकारक आहे.
बारावी परीक्षेत किमान ५० टक्के गुण असणे आवश्यक असून, प्रवेशाच्या वेळी उमेदवाराचे किमान वय १७ वर्षे पूर्ण झालेले असावे. काही ठिकाणी प्रवेशासाठी प्रवेश परीक्षा देखील घेतली जाते.
नैसर्गिक उपचारपद्धतीत रस असलेल्या आणि वैद्यकीय क्षेत्रात करिअर घडवू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी बीएचएमएस हा एक उत्तम पर्याय मानला जातो. कमी साइड इफेक्ट्स, वाढती लोकांची पसंती आणि स्थिर करिअरच्या संधीमुळे होमिओपॅथी क्षेत्राचे भविष्य उज्ज्वल असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. योग्य मेहनत आणि समर्पण केल्यास या क्षेत्रात यशस्वी करिअर नक्कीच घडवता येऊ शकते.
