रविवार, 5 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Study Tips For Exams : परीक्षेचा काळ जवळ आला की, बहुतेक विद्यार्थी पुस्तके वारंवार वाचून ती पाठ करण्याचा प्रयत्न करतात. अनेक तास रट्टा मारल्यानंतर परीक्षेत गुण तर मिळतात, पण परीक्षा संपताच काही दिवसांत विद्यार्थी सर्वकाही विसरून जातात. शिक्षण तज्ज्ञांच्या मते, केवळ घोकंपट्टी करण्याची सवय माहिती दीर्घकाळ लक्षात ठेवण्यास मदत करत नाही. जर अभ्यास योग्य प्रकारे समजून केला आणि काही सोप्या तंत्रांचा वापर केला, तर तीच माहिती मेंदूमध्ये कायमची साठवली जाते.
रट्टा मारणे म्हणजे एखाद्या माहितीचा अर्थ न समजता ती वारंवार घोकत राहणे. अनेक मुले गणिताचे पाढे, व्याख्या किंवा सामान्य ज्ञानाचे प्रश्न फक्त पाठ करतात, पण त्यांचा वापर कधी आणि कसा करायचा हे त्यांना समजत नाही. म्हणूनच परीक्षेचे दडपण संपताच ही माहिती मेंदूतून गायब होते.
जेव्हा एखादा विद्यार्थी एखादा विषय समजून वाचतो, तेव्हा त्याचा मेंदू त्या नवीन माहितीला आधीपासून असलेल्या ज्ञानाशी जोडतो. यामुळे अभ्यासलेले विषय दीर्घकाळ लक्षात राहतात आणि गरज पडल्यास सहज आठवतात. याच कारणामुळे तज्ज्ञ केवळ पाठांतरापेक्षा ‘आकलन’ करण्यावर (समजून घेण्यावर) जास्त भर देतात.
१. भागांमध्ये अभ्यास करा (Chunking Method): संपूर्ण धडा एकाच वेळी पाठ करण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी त्याचे छोटे-छोटे भाग करून वाचा. यामुळे मेंदूवरचा ताण कमी होतो आणि प्रत्येक विषय सहज लक्षात राहतो.
२. वास्तविक उदाहरणांशी जोडा (Real-life Connection): एखादा कठीण विषय एखाद्या कल्पित गोष्टीशी, रोजच्या जीवनातील घटनेशी किंवा स्वतःच्या अनुभवाशी जोडून वाचल्यास तो लक्षात ठेवणे खूप सोपे होते.
३. स्वतःलाच मोठ्याने समजवा (Active Recall): कोणताही विषय वाचल्यानंतर तो आपल्या स्वतःच्या भाषेत मोठ्याने बोलून स्वतःलाच समजावून सांगा. यामुळे स्मरणशक्ती मजबूत होते आणि कोणता भाग अजून समजलेला नाही, हे लगेच लक्षात येते.
४. व्हिज्युअल टूल्सचा वापर करा (Mind Mapping): महत्त्वाचे मुद्दे वेगवेगळ्या रंगांनी हायलाईट करा किंवा चार्ट आणि माईंड मॅप बनवा. रंग आणि चित्रे मेंदूला माहिती लवकर लक्षात ठेवण्यास मदत करतात आणि अभ्यासही रंजक बनतो.
५. वेळेनुसार उजळणी करा (Spaced Repetition): एकदा वाचून सोडून देण्याऐवजी ठराविक वेळेनंतर त्याची उजळणी (Revision) करत राहा. पहिल्या दिवशी वाचलेला भाग दोन दिवसांनी आणि नंतर एका आठवड्याने पुन्हा वाचल्यास तो कायमचा लक्षात राहतो.
आजच्या स्पर्धात्मक युगात आणि बदलत्या परीक्षा पद्धतींमध्ये केवळ प्रश्न पाठ करणे पुरेसे नाही. आता परीक्षेत विद्यार्थ्यांच्या तार्किक क्षमतेची आणि आकलनाची परीक्षा घेणारे प्रश्न विचारले जातात. त्यामुळे मुलांमध्ये सुरुवातीपासूनच समजून वाचण्याची सवय लावली पाहिजे. यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि ते कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर स्वतःच्या भाषेत सहज देऊ शकतात.
