बुधवार, 5 ऑगस्ट 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
NTA Answer Key: या वर्षी एनटीएतर्फे आयोजित करण्यात आलेल्या अनेक परीक्षांमध्ये गैरप्रकार समोर आले आहेत, ज्यामुळे एनटीएच्या कार्यपद्धतीवर अनेकदा प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले असून देशभरात पेपर लीकविरोधात निदर्शनेही झाली आहेत. सध्या एनटीतर्फे घेतल्या जाणाऱ्या ‘नीट यूजी’ परीक्षेबाबतही सातत्याने प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. एनटीएबाबत उपस्थित केलेल्या प्रश्नांपैकी एक महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे, ‘आयआयटी आणि यूपीएससीमध्ये अशी कोणतीही फी आकारली जात नाही, मग एनटीए आन्सर-की चॅलेंज करण्यासाठी विद्यार्थ्यांकडून फी का घेते?’ चला तर मग, यामागचे कारण समजून घेऊया.
नीट यूजी सारख्या परीक्षा आयोजित करणारी नॅशनल टेस्टिंग एजन्सी तात्पुरती (प्रोव्हिजनल) आन्सर-की जारी केल्यानंतर उमेदवारांना त्यावर आक्षेप नोंदवण्याची संधी देते. यासाठी प्रत्येक प्रश्नामागे २०० रुपये शुल्क आकारले जाते.
‘री-नीट’ नंतर एनटीएने उमेदवारांना स्कॅन केलेली ओएमआर शीट आणि मशिनद्वारे नोंदवलेले उत्तर यांची पडताळणी करण्याची सुविधा देखील उपलब्ध करून दिली आहे. जर एखाद्या विद्यार्थ्याला ओएमआर रेकॉर्डिंगमध्ये काही गडबड वाटली, तर तो त्यावरही आक्षेप घेऊ शकतो, मात्र त्यासाठीही प्रति आक्षेप २०० रुपये ऑनलाइन भरावे लागतात. हीच व्यवस्था अनेक विद्यार्थ्यांच्या मनात प्रश्न निर्माण करते की, जर चूक परीक्षा घेणाऱ्या एजन्सीच्या प्रक्रियेत झाली असेल, तर ती ओळखण्यासाठी उमेदवारांकडून फी का घेतली जावी?
आयआयटीद्वारे आयोजित केल्या जाणाऱ्या JEE Advanced, GATE आणि JAM यांसारख्या परीक्षांमध्येही प्रोव्हिजनल आन्सर-की जारी केली जाते आणि उमेदवारांना त्यावर आक्षेप घेण्याची संधी दिली जाते. मात्र, यासाठी कोणतीही फी घेतली जात नाही.
या प्रक्रियेत उमेदवारांना त्यांच्या दाव्याच्या पुष्ट्यर्थ प्रमाणित शैक्षणिक स्त्रोत द्यावे लागतात. त्यानंतर विषय तज्ज्ञ सर्व आक्षेपांची पुनरावलोकन करतात आणि काही चूक आढळल्यास, अंतिम आन्सर-की मध्ये सुधारणा केली जाते. याचा लाभ सर्व उमेदवारांना समान स्वरुपात मिळतो.
संघ लोक सेवा आयोगाने देखील नागरी सेवा पूर्व परीक्षेसाठी (Civil Services Prelims) प्रथमच प्रोव्हिजनल आन्सर-की जारी करण्याची आणि त्यावर आक्षेप नोंदवण्याची व्यवस्था सुरू केली आहे. यूपीएससी देखील या प्रक्रियेसाठी उमेदवारांकडून कोणतीही फी आकारत नाही.
जरी यासाठी उमेदवारांना प्रत्येक आक्षेपासोबत किमान तीन प्रमाणित आणि विश्वासार्ह शैक्षणिक संदर्भ देणे बंधनकारक असते. त्यानंतर तज्ज्ञांची समिती आक्षेपांची छाननी करते आणि आवश्यक असल्यास अंतिम आन्सर-की मध्ये बदल करते.
एनटीए आन्सर-की किंवा ओएमआरवर आक्षेप नोंदवण्यासाठी प्रति प्रश्न २०० रुपये फी आकारते. एजन्सीचे असे मानणे आहे की, यामुळे केवळ गंभीर आणि तथ्यांवर आधारित आक्षेपच समोर येतात आणि विनाकारण किंवा मोठ्या संख्येने येणारे बनावट दावे रोखता येतात. उमेदवारांना आपल्या आक्षेपाच्या समर्थनार्थ शैक्षणिक पुरावे देणे देखील बंधनकारक असते.
तथापि, या व्यवस्थेवर अनेकदा प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, जर आन्सर-की किंवा ओएमआरमधील चूक परीक्षा एजन्सीच्या प्रक्रियेमुळे झाली असेल, तर ती ओळखण्यासाठी आणि सुधारण्यासाठी उमेदवारांकडून फी घेणे योग्य मानले जाऊ शकत नाही. कारण कोणत्याही एका प्रश्नाची चूक ही केवळ एकाच विद्यार्थ्यावर परिणाम करत नाही, तर तो प्रश्न सोडवणाऱ्या सर्वच उमेदवारांवर त्याचा प्रभाव पडतो.
