सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
यूपीएससी परीक्षा ही भारतातील सर्वात प्रतिष्ठित आणि कठीण स्पर्धा परीक्षांपैकी एक मानली जाते. या परीक्षेत यशस्वी होण्यासाठी केवळ बुद्धिमत्ता पुरेशी नसते, तर प्रचंड मेहनत, चिकाटी आणि प्रत्येक अपयशानंतर पुन्हा उभं राहण्याचं धैर्यही लागते. अनेक विद्यार्थी या मोठ्या स्पर्धेला घाबरतात, तर अनेकदा पहिल्या-दुसऱ्या अपयशानंतर हार मानण्याचा विचार करतात. अशाच परिस्थितीतून गेलेले एक आयएएस अधिकारी म्हणजे राघव जैन. त्यांनीदेखील एकदा यूपीएससीची तयारी सोडून देण्याचा गंभीर विचार केला होता; परंतु कुटुंब आणि मित्रांनी दाखवलेल्या समर्थनामुळे त्यांनी हार मानली नाही आणि पुन्हा उभे राहत २०१९ च्या यूपीएससी परीक्षेत तिसऱ्या प्रयत्नात ऑल इंडिया रँक १२७ मिळवत आपलं स्वप्न पूर्ण केलं.
राघव जैन यांनी इंटरमिजिएटनंतर बी.कॉम पदवी घेतली आणि त्यानंतर एमबीए पूर्ण केले. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांनी यूपीएससीची तयारी करण्याचा निर्णय घेतला आणि कोचिंगसाठी दिल्लीला रवाना झाले. मात्र सहा महिन्यांच्या कोचिंगनंतर ते परत गावाला गेले आणि स्व-अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांच्या मते, कोचिंग असो वा नसो, शेवटी यशाची गुरुकिल्ली कठोर परिश्रम आणि सातत्यपूर्ण स्व-अभ्यासातच असते. पहिल्या प्रयत्नात त्यांनी प्रिलिम्स तर उत्तीर्ण केले, पण मुख्य परीक्षेत त्यांना अपयश आले. दुसऱ्या प्रयत्नात ते प्रिलिम्ससुद्धा पार करू शकले नाहीत, ज्यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास ढासळला आणि त्यांनी परीक्षा सोडण्याचा विचार केला. परंतु या कठीण काळात कुटुंब आणि जवळच्या मित्रांनी त्यांना प्रचंड मानसिक आधार दिला आणि पुन्हा एकदा प्रयत्न करण्यास प्रेरित केले. याच प्रेरणेने त्यांनी तिसरा प्रयत्न केला आणि शेवटी त्यांनी आयएएस अधिकारी होण्याचं ध्येय गाठलं. राघव यांचे स्पष्ट मत आहे की, अपयशाच्या काळात कुटुंब पाठिशी असेल तर सर्वात कठीण संघर्षातूनही बाहेर पडण्यासाठी मोठी शक्ती मिळते.
यूपीएससीत यशस्वी होण्यासाठी प्रत्येक विषयाचा सखोल अभ्यास आवश्यक असल्याचं राघव वारंवार सांगतात. त्यांच्यानुसार, कोणताही विषय हलक्यात घेणे धोकादायक ठरू शकते. अभ्यासक्रमाचे बारकाईने विश्लेषण करून त्यानुसार वेळापत्रक तयार करणे, सातत्याने अभ्यास करणे आणि जुन्या प्रश्नपत्रिकांवर आधारित स्वतःची तयारी तपासत रहाणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तसेच तयारीत अनेकदा नैराश्य येऊ शकतं, शंका निर्माण होऊ शकतात; म्हणूनच कुटुंबीयांशी बोलत राहणं, त्यांच्या मानसिक आधाराचा लाभ घेणं आणि स्वतःला सतत प्रेरित ठेवणं आवश्यक आहे. राघव यांची ही कहाणी UPSC विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी आहे. ती शिकवते की अपयश म्हणजे शेवट नाही, तर एक मजबूत पुनःप्रारंभ असू शकतो, जर चिकाटी, योग्य दिशा आणि कुटुंबाचा आधार मिळाला तर.
