मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
विशेष म्हणजे, फॅटी लिव्हर असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीचे वजन जास्त असतेच असे नाही. विशेषतः भारतीयांमध्ये शरीराचे वजन सामान्य दिसत असले तरी अंतर्गत अवयवांभोवती चरबी साचते. त्यामुळे हा आजार सहज लक्षात येत नाही आणि अनेकदा दुर्लक्षित राहतो.ताण हा आणखी एक महत्त्वाचा पण अनेकदा दुर्लक्षित घटक आहे. सतत ताणाखाली राहिल्यामुळे कॉर्टिसोल हार्मोनचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे लिव्हरमध्ये चरबी तयार होणे वाढते, चरबी जळण्याची प्रक्रिया कमी होते आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स वाढतो. जे फॅटी लिव्हरसाठी पोषक वातावरण तयार करते.
या आजारातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे लक्षणांचा अभाव. बहुतेक वेळा फॅटी लिव्हर हा नियमित तपासण्यांदरम्यानच आढळतो. थकवा, अस्वस्थता किंवा पिवळे कावीळ (jaundice) दिसेपर्यंत आजार बऱ्याचदा पुढच्या टप्प्यात पोहोचलेला असतो. डॉ. गीता बिल्ला, Director of Gastroenterology & Hepatology at Dr L H Hiranandani Hospital, Powai.फॅटी लिव्हरचा आजार पुढे जाऊन NASH (Non-Alcoholic Steatohepatitis) मध्ये बदलू शकतो, जिथे लिव्हरमध्ये सूज आणि पेशींचे नुकसान सुरू होते. हा टप्पा सिरोसिसकडे जाणारा सर्वात महत्त्वाचा इशारा मानला जातो. यानंतर लिव्हरची कार्यक्षमता कमी होत जाते आणि शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकण्याची क्षमता घटते.
अलीकडील वैद्यकीय अहवालांनुसार भारतात फॅटी लिव्हरचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे आणि ते शहरी तरुणांमध्ये झपाट्याने पसरत आहे. अनेक आरोग्य सर्वेक्षणांमध्ये 25–40 वयोगटातील लोकांमध्येही लिव्हर एन्झाइम्स वाढलेले आढळत आहेत, जे सुरुवातीच्या liver damage चे संकेत मानले जातात. त्यामुळे तज्ञांनी याला “silent epidemic” असेही म्हटले आहे.
याशिवाय, काही नवीन संशोधनानुसार झोपेची कमतरता आणि रात्री उशिरा जेवण्याची सवय ही देखील fatty liver वाढवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. शरीराची circadian rhythm बिघडल्यामुळे fat metabolism कमी होते आणि लिव्हरवर ताण वाढतो, असे डॉक्टर सांगतात.चांगली गोष्ट म्हणजे, सुरुवातीच्या टप्प्यातील फॅटी लिव्हर पूर्णपणे बरा होतो. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, वजन नियंत्रण आणि अल्कोहोल टाळणे यामुळे लिव्हरचे आरोग्य सुधारते. तसेच वर्षातून एकदा LFT आणि ultrasound करून घेतल्यास आजार लवकर ओळखता येतो आणि सिरोसिससारख्या गंभीर स्थितीपासून बचाव करता येतो.
