सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
बटाटा आणि रताळं डायबिटीससाठी त्रासदायक आहेत का (फोटो सौजन्य - iStock)
अनेक डॉक्टरांना हा प्रश्न विचारण्यात येतो. महत्त्वाचं म्हणजे बटाटे वा रताळे खाल्ल्याने रक्तातील साखरेची पातळी लवकर वाढते असं अनेकांना वाटतं. हे खरं आहे मात्र ती प्रमाणाच्या बाहेर वाढते असं नाही. तुम्ही बटाटे वा रताळं किती खात आहात यावर ते सर्वस्वी अवलंबून आहे. आता याबद्दल अधिक माहिती आपण या लेखाद्वारे घेऊया.
रक्तातील साखर कशावर अवलंबून असते?
रक्तातील साखर किती लवकर पचते, ग्लुकोजमध्ये रूपांतरित होते आणि रक्तप्रवाहात सोडले जाते यावर रक्तातील साखर अवलंबून असते – ग्लायसेमिक इंडेक्स नावाचे एक माप. जीआय जितका जास्त असेल तितक्या लवकर साखरेची पातळी वाढेल. म्हणूनच बटाटे आणि गोड बटाट्यांची तुलना करणे आवश्यक होते.
बटाटे मधुमेहाचा शत्रू आहेत का?
बटाटे बहुतेकदा मधुमेहाचा शत्रू मानले जातात, परंतु प्रत्येक बटाटा सारखा नसतो. भारतात बटाट्याच्या अनेक जाती पिकवल्या जातात आणि प्रत्येक जातीचे शरीरावर वेगवेगळे परिणाम होऊ शकतात. काही जातींमध्ये स्टार्च असतो जो हळूहळू तुटतो, ज्यामुळे साखरेमध्ये जलद वाढ होण्यास प्रतिबंध होतो. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की योग्य प्रकारचे आणि योग्यरित्या शिजवलेले बटाटे मर्यादित प्रमाणात निरुपद्रवी असतात. बटाटे तळलेले किंवा जास्त मसाल्यांसह खाल्ले तर ही समस्या उद्भवते.
उकडलेले बटाटे देखील जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास साखरेची पातळी वाढवू शकतात, कारण त्यांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स जास्त असतो. तथापि, उकडलेले आणि थंड केलेले बटाटे थोडे चांगले मानले जातात कारण त्यातील स्टार्चचे प्रमाण बदलते.
रताळे खाल्ल्याने रक्तातील साखर वाढते का?
आता मधुमेहासाठी सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या रताळ्याबद्दल बोलूया. गोड बटाटे गोड असतात, परंतु त्यांचा गोडपणा शरीरावर वेगळ्या प्रकारे परिणाम करतो. त्यात उच्च फायबर असते, ज्यामुळे साखर रक्तप्रवाहात हळूहळू सोडली जाते. म्हणूनच त्यांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स बटाट्यांपेक्षा कमी असतो. शिवाय, गोड बटाट्यांमध्ये व्हिटॅमिन ए, व्हिटॅमिन सी आणि अँटीऑक्सिडंट्स असतात, जे शरीराच्या पेशींना नुकसान होण्यापासून वाचवतात आणि इन्सुलिनची प्रभावीता सुधारू शकतात. आयुर्वेद देखील गोड बटाटे ऊर्जा देणारे आणि पचनासाठी तुलनेने निरोगी मानतो, जर योग्य प्रमाणात सेवन केले तर.
डायबिटीस रुग्णांनी बटाटे खावे की रताळे?
वैज्ञानिक संशोधनानुसार, जर एखाद्या व्यक्तीची प्राथमिकता रक्तातील साखर नियंत्रित करणे असेल तर गोड बटाटे हा थोडा चांगला पर्याय असू शकतो. तथापि, जर मोठ्या प्रमाणात सेवन केले तर हे कार्बोहायड्रेट्स रक्तातील साखर वाढवू शकतात. तथापि, बटाटे पूर्णपणे टाळणे आवश्यक नाही. उकडलेले बटाटे भाज्या आणि मसूर डाळींसह कमी प्रमाणात खाल्ले जाऊ शकतात.
इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च, मधुमेहाबद्दल जागरूकता वाढवणारी संस्था, असेही मानते की संतुलित आहार, योग्य प्रमाणात आणि नियमित दिनचर्येद्वारे रक्तातील साखर नियंत्रित केली जाऊ शकते.
