शुक्रवार, 17 जुलै 2026
मुलांच्या पाठीवरील ओझ्यामुळे होतोय मणक्याचा त्रास (फोटो सौजन्य - iStock)
लहान मुलांची हाडे, स्नायू आणि सांधे अजूनही वाढीच्या टप्प्यात असतात. त्यामुळे त्यांच्यावर अतिरिक्त ताण आल्यास दुखापत होण्याचा धोका अधिक असतो. जड दप्तरामुळे शरीराचा तोल सांभाळण्यासाठी मुलांना पुढे झुकावे लागते. यामुळे मान, खांदे आणि कमरेवर अतिरिक्त ताण पडतो. हा ताण दीर्घकाळ राहिल्यास स्नायू दुखणे, चुकीची शरीरस्थिती (पोश्चर), पाठदुखी आणि काही प्रकरणांमध्ये मणक्याशी संबंधित दीर्घकालीन समस्या उद्भवू शकतात. अशा समस्यांचा मुलांच्या दैनंदिन हालचालींवर आणि शारीरिक विकासावर परिणाम होऊ शकतो. डॉ. सुशांत श्रीवास्तव, बाल अस्थिरोगतज्ज्ञ, अंकुरा हॉस्पिटल फॉर वूमन अँड चिल्ड्रन, औंध, पुणे यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.
काय आहेत समस्या, जाणून घ्या लक्षणे
शाळेतून घरी आल्यानंतर मुलांना वारंवार पाठ, मान किंवा खांदे दुखणे, दप्तराच्या पट्ट्यांमुळे खांद्यांवर लाल व्रण पडणे, सरळ उभे राहण्यास त्रास होणे, शरीराची ठेवण बिघडणे किंवा दप्तर खूप जड असल्याची तक्रार करणे ही धोक्याची लक्षणे मानली पाहिजेत. काही मुलांमध्ये लवकर थकवा येणे, डोकेदुखी, तसेच दप्तराच्या पट्ट्यांच्या सततच्या दाबामुळे खांद्यामध्ये मुंग्या येणे किंवा बधिरपणा जाणवणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात.
किती असावं दप्तराचं वजन
तज्ज्ञांच्या मते, शालेय दप्तराचे वजन मुलाच्या एकूण शरीराच्या वजनाच्या १० ते १५ टक्क्यांपेक्षा अधिक नसावे. दप्तर निवडताना ते शक्यतो हलके, रुंद व मऊ गादी असलेल्या (पॅडेड) खांद्याच्या पट्ट्यांसह आणि पाठीला योग्य आधार देणारे असावे. मुलांनी दप्तर नेहमी दोन्ही खांद्यांवर समप्रमाणात घालावे. एका खांद्यावर दप्तर अडकवून नेण्याची सवय टाळावी. तसेच त्या दिवशी आवश्यक असलेली पुस्तके-वह्याच दप्तरात ठेवावीत आणि शाळेत लॉकरची सुविधा असल्यास त्याचा वापर करावा.
याशिवाय नियमित स्ट्रेचिंग आणि वयानुसार योग्य व्यायाम केल्याने पाठ व पोटाच्या (कोअर) स्नायूंना बळकटी मिळते. त्यामुळे शरीराची योग्य ठेवण राखण्यास आणि मणक्याचे आरोग्य चांगले ठेवण्यास मदत होते. दप्तराचे वजन कमी करूनही मुलाला सतत पाठदुखी, हात-पायाला मुंग्या येणे, अशक्तपणा जाणवणे किंवा चालताना अडचण येत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. अशा वेळी त्वरित बाल अस्थिरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे.
शालेय दप्तराचा योग्य वापर आणि काही सोप्या सवयी अंगीकारल्यास जड दप्तरामुळे होणाऱ्या मणक्याच्या समस्या मोठ्या प्रमाणात टाळता येतात. यामुळे मुलांचे मणक्याचे आरोग्य चांगले राहते आणि ते संपूर्ण शैक्षणिक वर्षात निरोगी, सक्रिय व उत्साही राहू शकतात.
महापालिकेतील सर्व विभागांची दप्तर तपासणी होणार – आयुक्त राजेश पाटील यांनी दिले आदेश
