मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
धुम्रपानाबाबत नक्की काय सांगतो अभ्यास (फोटो सौजन्य - iStock)
14-07-2026: लॅन्सेट रीजनल हेल्थ – वेस्टर्न पॅसिफिक मध्ये प्रकाशित झालेल्या ताज्या अभ्यासानुसार, राष्ट्रीय स्तरावर धूम्रपान कमी होण्याचा सर्वात जलद वेग नोंदवला गेला आहे. न्यूझीलंडमध्ये विसाव्या शतकाच्या मध्यात पुरुषांमध्ये दररोज धूम्रपानाचे प्रमाण सुमारे 40% आणि महिलांमध्ये एकतृतीयांश इतके होते. पारंपरिक तंबाखू नियंत्रण उपायांमुळे 2015–16 पर्यंत हे प्रमाण 15% पर्यंत घटले. परंतु 2018/19 मध्ये सुरक्षित निकोटीन पर्यायांना अधिकृतपणे सोडण्याचे साधन म्हणून मान्यता दिल्यानंतर 2022–23 पर्यंत हे प्रमाण 7% पेक्षा खाली आले.
संशोधकांनी काय सांगितले
जॉइनपॉइंट रिग्रेशन विश्लेषण या सांख्यिकीय पद्धतीचा वापर करून संशोधकांनी दाखवले की धूम्रपान कमी होण्याचा वेग पाचपट वाढला वार्षिक 3.5% वरून 17.9% पर्यंत. भारतात 13.5 कोटी धूम्रपान करणारे असून, जगातील सर्वात मोठ्या तंबाखूसंबंधित आरोग्य भारांपैकी एक भारतावर आहे. या निष्कर्षांमुळे भारताला योग्य वेळी पुराव्यावर आधारित संदर्भ मिळतो.
Lungs Health: फक्त सिगारेट सोडून उपयोग नाही! ‘या’ सवयीही करू शकतात फुफ्फुसांचे गंभीर नुकसान
डॉ. सौरभ तोमर, MBBS, MD पल्मोनरी मेडिसिन, इंटरव्हेन्शनल पल्मोनोलॉजिस्ट, आकाश हेल्थकेअर, द्वारका, नवी दिल्ली, यांनी नमूद केले आहे, “लॅन्सेटचा अभ्यास डॉक्टरांना दिसणाऱ्या वास्तवाला पुष्टी देतो, पारंपरिक तंबाखू नियंत्रणाची मर्यादा आहे. न्यूझीलंडमध्ये WHO चे सर्व उपाय प्लेन पॅकेजिंग, ग्राफिक चेतावणी आणि दहा वर्षांची करवाढ लागू करूनही धूम्रपान हळूहळूच कमी झाले. खरा बदल तेव्हा झाला जेव्हा 2018/19 मध्ये नियमनबद्ध, तुलनेने कमी हानिकारक निकोटीन पर्यायांना सोडण्याचे साधन म्हणून मान्यता देऊन प्रौढांसाठी उपलब्ध केले गेले. विज्ञान स्पष्ट करते की रोग निर्माण करणारे 7,000+ रसायन तंबाखू जळण्यामुळे तयार होतात, निकोटीनमुळे नाही. भारताच्या धोरणात हा फरक दिसला पाहिजे.”
न्यूझीलंडच्या केलेल्या अभ्यासात काय आढळले
न्यूझीलंडचा अनुभव दाखवतो की प्रौढांमध्ये धूम्रपान कमी करताना युवकांचे संरक्षणही साध्य होऊन्यूझीलंडचा अनुभव दाखवतो की प्रौढांमध्ये धूम्रपान कमी करताना युवकांचे संरक्षणही साध्य होऊ शकते. हा समतोल भारताच्या नियामक चर्चेत वारंवार चर्चिला जातो. वयमर्यादा (18 वर्षे), फ्लेवर मर्यादा, डिस्पोजेबल्सवर बंदी आणि निकोटीन मर्यादा अशा नियमांनंतरही 14–15 वर्षांच्या मुलांमध्ये दररोज धूम्रपानाचे प्रमाण ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर गेले, जरी युवकांमध्ये व्हेपिंगचे प्रमाण वाढले. लॅन्सेटचे लेखक ठामपणे सांगतात की प्रौढांमध्ये घट झाली तरी युवकांमध्ये धूम्रपान वाढले नाही. यामुळे स्पष्ट होते की रोगाचे कारण निकोटीन नाही तर जळण आहे.
काय आहे तज्ज्ञांचे म्हणणे
डॉ. सतीश कुमार, वरिष्ठ सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन, पॅसिफिक वन हेल्थ हॉस्पिटल, नवी दिल्ली, म्हणतात, “भारत आणि न्यूझीलंड भौगोलिक व आरोग्य व्यवस्थेत वेगळे असले तरी तंबाखूचे व्यसन आणि निकोटीनची औषधीय क्रिया सार्वत्रिक आहे. लॅन्सेटचा अभ्यास दाखवतो की पारंपरिक मागणी कमी करणारे उपाय आवश्यक असले तरी ते जलद घट घडवण्यासाठी पुरेसे नाहीत, विशेषतः वंचित गटांमध्ये. न्यूझीलंडच्या आकडेवारीत दिसते की नियमनबद्ध, तुलनेने कमी हानिकारक निकोटीन पर्यायांची उपलब्धता पारंपरिक उपायांना पूरक ठरली आणि दशकानुदशके फक्त हळूहळू मिळालेल्या प्रगतीला गती दिली. भारतातील 13.5 लाख वार्षिक तंबाखू मृत्यू हे निश्चित आकडे नाहीत, ते धोरणावर अवलंबून आहेत.”
अभ्यास काय सांगतो
लॅन्सेट अभ्यासाने तंबाखू धोरणात वारंवार गोंधळ होणारा एक महत्त्वाचा फरक अधोरेखित केला आहे: जळणाऱ्या तंबाखूमुळे होणारे नुकसान कमी करणे आणि निकोटीन संपवणे. ही दोन वेगवेगळी उद्दिष्टे आहेत ज्यासाठी वेगवेगळे आराखडे आवश्यक आहेत, आणि भारताने त्यांना एकत्र केल्यास सोडण्याचे परिणाम मर्यादित होऊ शकतात. 2009 पासून WHO ने निकोटीन रिप्लेसमेंट थेरपीला आवश्यक औषधांच्या यादीत समाविष्ट केले आहे, तर भारताच्या DTAB ने 2mg निकोटीन गमला शेड्यूल K अंतर्गत सूट दिली आहे, यामुळे स्पष्ट होते की रोगाचे कारण जळण आहे, निकोटीन नाही.
भारतामध्ये 13.5 कोटी धूम्रपान करणारे असून, त्यांचे सोडण्याचे प्रमाण 4% पेक्षा कमी आहे आणि उपचार साधने अपुरी आहेत. अशा परिस्थितीत लॅन्सेट मध्ये नोंदवलेला न्यूझीलंडचा अनुभव पुराव्यावर आधारित, समतोल दृष्टिकोन देतो. त्याच सांख्यिकीय पद्धतीने जी राष्ट्रीय प्रवाह नेमक्या कोणत्या वेळी आणि किती तीव्रतेने बदलतो हे दाखवते पुष्टी केली की हानी कमी करणे, म्हणजेच नियमनबद्ध आणि तुलनेने कमी हानिकारक निकोटीन पर्यायांची उपलब्धता, पारंपरिक तंबाखू नियंत्रण उपायांना पूरक ठरते आणि ज्यात दशकानुदशके फक्त हळूहळू प्रगती झाली होती, त्याला गती देते.
