शुक्रवार, 16 ऑक्टोबर 2026
आझाद मैदानावर ऐतिहासिक मोर्चा: महाराष्ट्रातील सात लाख पान व्यावसायिक एकत्र
मुंबई: महाराष्ट्रातील पान व्यापाऱ्यांच्या आतापर्यंतच्या सर्वात मोठ्या आंदोलनांपैकी एका आंदोलनात, ‘महाराष्ट्र पान व्यापारी महासंघ’च्या नेतृत्वाखाली मुंबईतील आझाद मैदानावर एक ऐतिहासिक मोर्चा काढण्यात आला. या मोर्चामध्ये राज्यभरातील ७ लाख पेक्षा जास्त पान विक्रेत्यांचे प्रतिनिधित्व पाहायला मिळाले. लहान व्यापाऱ्यांवर आयपीसी (IPC) कलम ३२८ आणि मकोका (MCOCA – महाराष्ट्र संघटित गुन्हेगारी नियंत्रण कायदा) च्या कथित गैरवापराच्या विरोधात या निषेध मोर्चाचे आयोजन करण्यात आले होते.
महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यांतून आलेल्या पान टपरी चालकांनी या शांततापूर्ण आणि लोकशाही आंदोलनात भाग घेतला. त्यांनी या आंदोलनाला पारंपारिक पान व्यवसायावर अवलंबून असलेल्या लाखो कुटुंबांच्या उपजीविकेच्या आणि सन्मानाच्या रक्षणाची लढाई असल्याचे सांगितले.
सभेला संबोधित करताना महाराष्ट्र पान व्यापारी महासंघाचे प्रदेशाध्यक्ष आणि प्रवक्ते अजित सूर्यवंशी यांनी न्यायव्यवस्थेवरील संघटनेचा विश्वास पुनरुच्चार केला. हे प्रकरण सध्या माननीय सर्वोच्च न्यायालयात (सुप्रीम कोर्ट) न्यायप्रविष्ट असल्याचे त्यांनी सांगितले. यावेळी ते म्हणाले, ”हे प्रकरण माननीय सर्वोच्च न्यायालयासमोर प्रलंबित असून आमचा न्यायव्यवस्थेवर पूर्ण विश्वास आहे. अद्याप कोणताही अंतिम निर्णय आलेला नाही. मात्र, यापूर्वी दोन्ही उच्च न्यायालयांनी (हाय कोर्ट्स) अशा प्रकरणांमध्ये कलम ३२८ लागू केले जाऊ शकत नाही, असे स्पष्ट केले होते.”
ते पुढे म्हणाले की, संसदेने केलेल्या कायद्यांतर्गत पान मसाल्याला एक मानक अन्न उत्पादन (standardised food product) म्हणून मान्यता मिळाली आहे आणि संपूर्ण भारतात त्याचे कायदेशीररित्या उत्पादन आणि विक्री केली जाते.
व्यापाऱ्यांचा प्रश्न: “जर कायदेशीर स्थिती हीच असेल, तर महाराष्ट्रातील व्यापाऱ्यांना वेगळी वागणूक का दिली जात आहे? ज्या उत्पादनाचा व्यवसाय पूर्णपणे कायदेशीर आहे, तो विकणाऱ्या व्यापाऱ्यांवर कोणत्या कायदेशीर आधारावर कलम ३२८ लावले जात आहे?”
महासंघाने सामान्य व्यापाऱ्यांवर मकोका (MCOCA) च्या कथित वापरावरही प्रश्न उपस्थित केले. संघटित गुन्हेगारीचा मुकाबला करण्यासाठी बनवलेल्या कडक कायद्याचा वापर कायदेशीर व्यवसाय करणाऱ्या छोट्या दुकानदारांवर केला जाऊ नये, असा युक्तिवाद त्यांनी केला. महासंघाने केवळ कायदा निष्पक्ष, सुसंगत आणि समान पद्धतीने लागू करण्याची मागणी केली.
छोट्या विक्रेत्यांची जमिनी वास्तवता स्वीकारताना सूर्यवंशी म्हणाले, “आमचा व्यवसाय रोजच्या कमाईवर चालतो. जर एखाद्या विक्रेत्याने आपली दुकान उघडी ठेवण्याचा निर्णय घेतला, कारण त्याच्या कुटुंबाची उपजीविका त्याच दिवसाच्या उत्पन्नावर अवलंबून होती, तर आमचा त्याला अजिबात आक्षेप नव्हता. उपजीविका सर्वात आधी येते, आणि हे आंदोलन स्वतः त्याच उपजीविकेचे रक्षण करण्यासाठी सुरू करण्यात आले होते.”
पुन्हा मोठी कारवाई होणार ! तुकाराम मुंढेंनी हॉटेल, खाद्यपदार्थ विक्रेत्यांना दिला ‘हा’ इशारा
मोर्चातील वक्त्यांनी महाराष्ट्र सरकारला आवाहन केले की, जर काही उत्पादनांवर बंदी घालणे आवश्यक वाटत असेल, तर केवळ महाराष्ट्रातील व्यापाऱ्यांना लक्ष्य करण्याऐवजी समान राष्ट्रीय धोरण (Uniform National Policy) स्वीकारले पाहिजे. त्यांनी संघटित गुन्हेगारी आणि कायदेशीर किरकोळ व्यापार यामध्ये स्पष्ट फरक ठेवण्याचे आवाहनही केले.
यासोबतच, पान दुकान मालकांना आवाहन करण्यात आले की त्यांनी पान टपऱ्यांच्या माध्यमातून कधीही अवैध अंमली पदार्थांची (ड्रग्स) विक्री होणार नाही याची काळजी घ्यावी, जेणेकरून या व्यवसायाची प्रतिष्ठा टिकून राहील. काही लोकांच्या चुकीच्या कृत्यांमुळे लाखो प्रामाणिक व्यापाऱ्यांची प्रतिष्ठा डागाळली जाऊ नये, यावर वक्त्यांनी भर दिला.
महाराष्ट्र पान व्यापारी महासंघाने सांगितले की, आझाद मैदानावरील हा ऐतिहासिक मोर्चा केवळ ७ लाखांहून अधिक पान विक्रेत्यांच्या हिताचे प्रतिनिधित्व करत नाही, तर या व्यवसायाशी जोडलेल्या लाखो कुटुंबांची उपजीविका, सन्मान आणि भविष्याशी संबंधित आहे. माननीय सर्वोच्च न्यायालया समोरील कायदेशीर प्रक्रियेसह सर्व कायदेशीर आणि लोकशाही मार्ग स्वीकारणे सुरूच ठेवू आणि कायदा निष्पक्ष व समान रीतीने लागू करण्याची मागणी करत राहू, असे संघटनेने स्पष्ट केले.
