मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
लष्करप्रमुख उपेंद्र द्विवेदी (फोटो- सुनयना सोनवणे )
ऑपरेशन सिंदूर 2.0 साठी भारतीय सेना सज्ज
दोन ते तीन वर्षांत ‘थिएटर कमांड’ची अंमलबजावणी
तिन्ही सैन्यदलांच्या संयुक्त कारवाईसाठी नवी रचना
पुणे/सुनयना सोनवणे: तिन्ही सैन्यदलांमध्ये (Operation Sindoor) अधिक प्रभावी समन्वय साधण्यासाठी प्रस्तावित असलेल्या ‘थिएटर कमांड’च्या उभारणीची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात पोहोचली असून, यासंदर्भातील सविस्तर अहवाल संरक्षण मंत्र्यांकडे सादर करण्यात आला आहे. विविध स्तरांवर त्याचे पुनरावलोकन सुरू असून, येत्या दोन ते तीन वर्षांत देशात ‘थिएटर कमांड’ची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी होईल, असा विश्वास लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांनी व्यक्त केला.
खडकवासला येथील राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनीच्या (एनडीए) १५० व्या तुकडीच्या दीक्षांत संचलनानंतर आयोजित पत्रकार परिषदेत शनिवारी (ता.३०) ते बोलत होते. यावेळी दक्षिण मुख्यालयाचे प्रमुख लेफ्टनंट जनरल संदीप जैन, एनडीएचे कमांडंट व्हाइस ॲडमिरल अनिल जग्गी आणि उपकमांडंट एअर व्हाइस मार्शल राजेश वर्मा उपस्थित होते.
द्विवेदी म्हणाले की, ‘थिएटरायझेशन’संदर्भातील सर्व चर्चा ‘चीफ्स ऑफ स्टाफ कमिटी’मध्ये पूर्ण झाल्या आहेत. नव्या व्यवस्थेत सैन्यदल प्रमुखांकडे दलांची उभारणी, प्रशिक्षण आणि क्षमता वृद्धीची जबाबदारी राहील, तर प्रत्यक्ष लष्करी कारवाया आणि संयुक्त मोहिमांचे नेतृत्व थिएटर कमांडरकडे असेल. तिन्ही दलांच्या हितांचा विचार करून हा प्रस्ताव तयार करण्यात आला असून, अधिक समन्वयासाठी काही प्रमाणात तडजोडीची भूमिकाही घ्यावी लागणार आहे.
‘ऑपरेशन सिंदूर’बाबत बोलताना त्यांनी स्पष्ट केले की, सध्या युद्धबंदी असली तरी हे अभियान संपलेले नाही. आवश्यकता भासल्यास ‘ऑपरेशन सिंदूर २.०’साठी भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दल पूर्णपणे सज्ज आहेत. आधुनिक युद्धक्षेत्र अधिक पारदर्शक झाले असून, प्रत्येक हालचालीवर बारकाईने लक्ष ठेवणे शक्य होत असल्याने जवानांची तैनाती आणि सीमावर्ती नागरिकांच्या सुरक्षेबाबत विशेष दक्षता घेतली जात असल्याचे त्यांनी सांगितले.
लष्कराच्या आधुनिकीकरणावर भर
भविष्यातील युद्ध केवळ जमीन, समुद्र आणि हवाई क्षेत्रापुरते मर्यादित राहणार नसून अंतराळ, सायबर आणि ‘कॉग्निटिव्ह वॉरफेअर’ हीदेखील महत्त्वाची रणांगणे ठरणार असल्याचे द्विवेदी यांनी नमूद केले. ‘अश्नी ड्रोन बटालियन्स’, ‘दिव्यास्त्र बॅटरी’, ‘शक्तिमान रेजिमेंट्स’ आणि ‘भैरव बटालियन्स’ यांसारख्या तंत्रज्ञानाधारित नव्या संरचना उभारण्याचे काम सुरू असल्याची माहिती त्यांनी दिली. डीआरडीओ, उद्योग क्षेत्र, स्टार्टअप्स आणि शैक्षणिक संस्थांच्या सहकार्याने स्वदेशी तंत्रज्ञान युद्धसज्ज क्षमतांमध्ये रूपांतरित करण्यावर भर दिला जात असल्याचे त्यांनी सांगितले.
युद्धातील बदलत्या गरजांचा उल्लेख करताना त्यांनी ‘प्रत्येक जवानाकडे ड्रोन’ ही संकल्पना मांडली. भविष्यात प्रत्येक सैनिकाला ड्रोन हाताळणे, त्यांचे संचालन करणे आणि ड्रोनविरोधी तंत्रज्ञानाचा वापर करणे आवश्यक ठरणार असल्याचे त्यांनी सांगितले. त्यासाठी एनडीएच्या अभ्यासक्रमातही ड्रोन प्रशिक्षणाचा समावेश करण्यात आला आहे.
राष्ट्रीय सुरक्षेत महिलांची वाढती भूमिका –
राष्ट्रीय सुरक्षेत महिलांचा वाढता सहभाग हा बदलत्या भारताचा महत्त्वपूर्ण चेहरा असल्याचे द्विवेदी यांनी सांगितले. लष्कराचे कार्य केवळ युद्धापुरते मर्यादित नसून सीमा सुरक्षा, आपत्ती व्यवस्थापन, दुर्गम भागातील नागरिकांना मदत आणि ‘आर्मी गुडविल स्कूल’च्या माध्यमातून समाजघडणीतही महत्त्वाची भूमिका बजावत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
‘थिएटर कमांड’ म्हणजे काय?
लष्कर, नौदल आणि हवाई दल यांच्या संयुक्त कारवायांसाठी एकात्मिक कमांड व्यवस्था उभारण्याची संकल्पना म्हणजे ‘थिएटर कमांड’. या व्यवस्थेत तिन्ही दलांचे मनुष्यबळ, शस्त्रसामग्री, दळणवळण, वाहतूक, रसद व देखभाल यांचे एकत्रित नियोजन केले जाईल. प्रत्येक थिएटर कमांडला विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्राच्या संरक्षणाची जबाबदारी दिली जाईल, ज्यामुळे युद्धकाळातील निर्णयप्रक्रिया आणि कारवाई अधिक वेगवान व प्रभावी होण्याची अपेक्षा आहे.
