रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
रामायणातील सीता आणि हनुमान यांचा प्रसंग हा भारतीय संस्कृतीतील भक्ती, समर्पण आणि आदर्श नातेसंबंध यांचा सर्वोच्च नमुना मानला जातो. रामायण या महाकाव्यातील हा प्रसंग केवळ ऐतिहासिक किंवा पौराणिक नाही, तर तो जीवनमूल्यांचे गहन तत्त्वज्ञान उलगडून दाखवणारा आहे.
रावणाने सीतेचे अपहरण करून तिला लंकेतील अशोकवाटिकेत कैद करून ठेवले होते. त्यावेळी सीता अत्यंत दुःखी अवस्थेत, पण अद्याप अढळ श्रद्धेने रामाचे स्मरण करत होती. प्रभु राम यांच्या आदेशाने हनुमान समुद्र ओलांडून लंकेत पोहोचले. अनेक अडथळे पार करून त्यांनी अशोकवाटिकेत सीतेचा शोध लावला.
सीता आणि हनुमान यांची भेट हा अत्यंत हृदयस्पर्शी प्रसंग आहे. हनुमानजी हे पटकन सीते समोर गेले नाहीत. कारण सीतेला वाटेल पुन्हा रावण वेगळे रूप घेऊन आला म्हणून त्यांनी इश्वाकुळाचे स्मरण केले, श्रीरामाची आठवण काढली. सीतामाईचे लक्ष जाताच हनुमान नम्रतेने रामाची अंगठी सीतेसमोर ठेवतात. त्या अंगठीमुळे सीतेला खात्री पटते की हा खरोखरच रामाचा दूत आहे. त्या क्षणी तिच्या मनात आशेचा किरण पुन्हा प्रज्वलित होतो. हनुमान तिला धीर देतात आणि राम लवकरच तिला मुक्त करतील, असा विश्वास देतात. ही भेट भक्त आणि भगवंताच्या नात्याचे सजीव प्रतीक आहे.
“जिस माला में राम नहीं, वो माला किस काम की”
या वाक्यामागे एक भावपूर्ण कथा सांगितली जाते. एकदा सीतेने हनुमानाला मोत्यांची माळ भेट दिली. हनुमान त्या माळेतील प्रत्येक मणी तोडून पाहू लागले. उपस्थित लोकांनी विचारले, “हे काय करत आहात?” त्यावर हनुमान म्हणाले की ते प्रत्येक मण्यात राम आहेत का, हे पाहत आहेत. जेव्हा त्यांना राम दिसले नाहीत, तेव्हा त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले.
“ज्या माळेत राम नाहीत, त्या माळेचा माझ्यासाठी काहीच उपयोग नाही.” या प्रसंगातून हनुमानाची अखंड, निष्काम आणि निरपेक्ष भक्ती स्पष्ट होते. त्यांच्यासाठी जगातील कोणतीही वस्तू, संपत्ती किंवा अलंकार यांना किंमत नाही, जर त्यात रामाचे स्मरण नसेल.
याच भक्तीचे आणखी एक अत्यंत प्रभावी उदाहरण म्हणजे “शिंदूर प्रसंग”. एकदा हनुमानाने पाहिले की सीता आपल्या कपाळावर शिंदूर लावत आहे. त्यांनी विचारले की हे का लावले जाते. सीतेने सांगितले की, “हे माझ्या पती रामाच्या दीर्घायुष्यासाठी आहे.” हे ऐकताच हनुमानाने विचार केला. जर थोडासा शिंदूर लावल्याने रामाचे आयुष्य वाढत असेल, तर मी संपूर्ण शरीरावर शिंदूर लावतो, म्हणजे रामाचे आयुष्य अधिक वाढेल! आणि त्यांनी आपल्या संपूर्ण शरीरावर शिंदूर लावला. हा प्रसंग हनुमानाच्या अतुलनीय भक्तीचा आणि निरागस भावनेचा अत्यंत सुंदर नमुना आहे. म्हणूनच आजही हनुमान यांना शेंदूर अर्पण करण्याची परंपरा आहे.
या सर्व घटनांमधून एक गहन संदेश मिळतो. खरी भक्ती ही दिखाव्याची नसते, ती अंतःकरणातून येते. हनुमानासाठी राम हेच सर्वस्व होते. त्यांचे प्रत्येक कृत्य, प्रत्येक विचार आणि प्रत्येक श्वास रामासाठीच होता. सीता आणि हनुमान यांचा प्रसंग आपल्याला शिकवतो की संकटात श्रद्धा सोडू नये आणि भक्ती करताना पूर्ण समर्पण असावे. “जिस माला में राम नहीं, वो माला किस काम की” हे वाक्य आपल्याला जीवनातील मूल्यांची जाणीव करून देते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या दिवशी सीता मातेला पूजल्याने कुटुंबात सुख, शांती आणि समृद्धी येते असे मानले जाते. स्त्रिया विशेषतः सौभाग्य आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी व्रत करतात.
Ans: अशोकवाटिकेत हनुमान यांनी सीतेचा शोध लावून तिला राम यांचा संदेश दिला. ही भेट श्रद्धा, आशा आणि भक्तीचे प्रतीक मानली जाते.
Ans: या कथेत हनुमान यांची निष्काम भक्ती दिसून येते. त्यांच्या दृष्टीने रामाशिवाय इतर कोणतीही गोष्ट महत्त्वाची नव्हती.
