बुधवार, 21 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
मुंबईतील दादर परिसरात स्थित असलेला श्री अक्कलकोट स्वामी समर्थ महाराजांचा मठ हा स्वामीभक्तांसाठी अत्यंत श्रद्धास्थान मानला जातो. आज “दादर मठ” या नावाने ओळखला जाणारा हा मठ १०० वर्षांहून अधिक जुना असून त्याची स्थापना श्री सद्गुरु बाळकृष्ण महाराज सुरतकर यांनी २९ मे १९१० रोजी केली. स्वामी समर्थांच्या कृपेचा आणि भक्तिमार्गाचा प्रसार करणारे हे स्थान आजही हजारो भक्तांच्या श्रद्धेचे केंद्र आहे.
एकोणिसाव्या शतकाच्या अखेरीस आणि विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी श्री बाळकृष्ण महाराज मालाड येथे वास्तव्यास होते. त्यांच्या भजन, प्रवचन आणि दर्शनासाठी कुलाबा, वसई, घाटकोपर, चेंबूर आणि मुंबईच्या विविध भागांतून मोठ्या संख्येने भक्त येत असत. त्या काळी वाहतुकीच्या मर्यादित सुविधा असल्यामुळे इतक्या दूरवरून भक्तांना येणे-जाणे अत्यंत गैरसोयीचे ठरत होते. यावर उपाय म्हणून मुंबईच्या मध्यवर्ती ठिकाणी मठ स्थापन करण्याचा विचार भक्तांच्या मनात आला. शोध घेत असताना एक जुना बंगला उपलब्ध झाला. मात्र तो परिसरात “भुताटकीचा” आणि “तीन खुनी बंगला” म्हणून कुप्रसिद्ध होता. भक्तांनी ही बाब बाळकृष्ण महाराजांना सांगितली असता त्यांनी निर्भयपणे उत्तर दिले की, “आपण तेथे समर्थांची स्थापना करू आणि सर्व भुतांना मुक्ती देऊ.” महाराजांनी भक्तांना बंगला पाहण्यास सांगितले आणि कुलूप उघडल्यावर अत्तर व उदबत्तीचा सुगंध आल्यास तो बंगला घ्यावा, असे निर्देश दिले. भक्तांनी कुलूप उघडले असता त्यांना खरोखरच दिव्य सुगंध जाणवला. यानंतर महाराजांच्या आज्ञेने तो बंगला भाड्याने घेण्यात आला आणि तेथेच पुढे श्री स्वामी समर्थ मठाची स्थापना झाली. १९१० मध्ये या बंगल्यात अधिकृतपणे श्री स्वामी समर्थ मठाची स्थापना करण्यात आली.
पुढे बाळकृष्ण महाराजांनी सुरत येथील कुशल कारागिरांकडून सुंदर सिंहासन तयार करून घेतले. या सिंहासनाच्या बैठकीमध्ये स्वामी समर्थांचे पवित्र अवशेष ठेवण्यात आले आणि त्यावर संगमरवरी लादी बसवून स्वामी समर्थांच्या प्रतिमेची प्रतिष्ठापना करण्यात आली. हे सिंहासन आजही मठातील प्रमुख आकर्षण मानले जाते.
श्री बाळकृष्ण महाराजांचा जन्म २८ ऑक्टोबर १८६६ रोजी सुरत येथे झाला. लहानपणापासूनच त्यांना ईश्वरभक्ती, नामस्मरण आणि अध्यात्माची विशेष आवड होती. शिक्षणासाठी ते मुंबईत आले आणि पुढे संस्कृत व इंग्रजी भाषेचे विद्वान म्हणून प्रसिद्ध झाले. गोकुळदास संस्कृत पाठशाळेत ते शिक्षक म्हणून कार्यरत होते. त्यामुळे अनेक जण त्यांना प्रेमाने “मास्तर” म्हणून संबोधत असत. त्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे स्वामी समर्थ भक्त श्री तातमहाराज यांचा त्यांना लाभलेला सहवास. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे बाळकृष्ण महाराज स्वामी समर्थांच्या भक्तिमार्गाकडे पूर्णपणे वळले आणि पुढे त्यांनी संपूर्ण आयुष्य स्वामीसेवेला अर्पण केले.
दादर मठाची स्थापना झाल्यानंतर येथे भक्तांची संख्या दिवसेंदिवस वाढू लागली. गुरुवार आणि शनिवार हे विशेष दिवस मानले जात. त्या काळी रात्री उशिरापर्यंत आरती, भजन आणि आध्यात्मिक कार्यक्रम चालत असत. आरतीनंतर बाळकृष्ण महाराज भक्तांना दर्शन देत. त्यानंतर ते मराठी भाषेत एकनाथी भागवतावर प्रभावी प्रवचने करत. मूळचे गुजराती असूनही त्यांचे मराठीवरील प्रभुत्व विलक्षण होते. प्रवचन करताना त्यांचा कंठ अनेकदा भक्तिभावाने दाटून येत असे. त्यांनी नेहमी प्रेम, श्रद्धा, नामस्मरण आणि गुरुभक्ती यांचा संदेश दिला.
दादर मठाच्या स्थापनेनंतर सन १९११ मध्ये बाळकृष्ण महाराजांनी सुरत येथील वडवली शेरी, बेगमपुरा येथेही श्री स्वामी समर्थांचा मठ स्थापन केला. या मठाचे वैशिष्ट्य म्हणजे तेथे जतन करून ठेवलेला स्वामी समर्थांचा पवित्र पलंग. स्वामी समर्थांच्या दृष्टांतानुसार बाळकृष्ण महाराजांनी अक्कलकोट येथून हा पलंग आणल्याचे सांगितले जाते. आजही तो त्या मठाच्या गाभाऱ्यात श्रद्धेने जतन करण्यात आलेला आहे.
दादरचा श्री स्वामी समर्थ मठ हा केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून स्वामी समर्थांच्या कृपेची, भक्तीची आणि गुरु-शिष्य परंपरेची साक्ष देणारा ऐतिहासिक वारसा आहे. एका भयावह मानल्या जाणाऱ्या बंगल्याचे रूपांतर भक्तीच्या केंद्रात करून बाळकृष्ण महाराजांनी श्रद्धेची शक्ती काय असते याचे अद्वितीय उदाहरण घालून दिले.
आजही या मठात स्वामी समर्थांच्या नामाचा अखंड गजर घुमत असतो. अनेक भक्त येथे येऊन मानसिक शांती, आध्यात्मिक समाधान आणि स्वामींच्या कृपेचा अनुभव घेतात. त्यामुळेच शतकाहून अधिक काळ उलटल्यानंतरही दादर मठ स्वामीभक्तांच्या हृदयातील एक अढळ श्रद्धास्थान म्हणून ओळखला जातो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या मठाची स्थापना सद्गुरू बाळकृष्ण महाराज सुरतकर यांनी २९ मे १९१० रोजी केली.
Ans: मुंबईतील विविध भागांतून येणाऱ्या भक्तांना सोयीस्कर ठिकाणी स्वामीसेवा आणि दर्शन मिळावे यासाठी मठाची स्थापना करण्यात आली.
Ans: ज्या बंगल्यात मठ स्थापन झाला तो पूर्वी "भुताटकीचा बंगला" म्हणून ओळखला जात होता. मात्र स्वामी समर्थांच्या स्थापनेनंतर ते ठिकाण भक्तीचे केंद्र बनले.
