सोमवार, 19 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
मराठी संतसाहित्यातील अत्यंत लोकप्रिय आणि प्रभावी ग्रंथ म्हणजे श्री शिवलीलामृत. संत श्रीधरस्वामी नाझरेकरांनी रचलेल्या या ग्रंथात भगवान शिवाची महती, भक्तांचे चरित्र आणि धर्मनीती यांचे सुंदर वर्णन आढळते. आठवा अध्याय हा ‘भद्रायू आख्यान’ म्हणून प्रसिद्ध असून, यात शिवकवचाचे सामर्थ्य, शिवभक्तीचे महत्त्व, गुरुचा उपदेश, धर्मरक्षण आणि भक्ताच्या जीवनातील शिवकृपेचा प्रभाव अत्यंत प्रभावीपणे सांगितला आहे.
हा अध्याय केवळ एका राजपुत्राच्या पराक्रमाची कथा नसून, श्रद्धा, संयम, गुरुकृपा आणि भगवान शिवावरील अखंड विश्वास यांचा विजय दर्शवणारा आध्यात्मिक संदेश आहे.
आठव्या अध्यायात सातव्या अध्यायातील कथा पुढे सुरू राहते. भद्रायू हा लहानपणीच अनेक संकटांतून वाचलेला शिवकृपापात्र राजपुत्र होता. त्याची माता सुमती हिने अनेक हालअपेष्टा सहन करून पुत्राचे संगोपन केले. शिवयोगी ऋषभांच्या कृपेने भद्रायूचे जीवन बदलते आणि त्याचा खरा राजधर्म सुरू होतो.
भद्रायू मोठा झाल्यानंतर शिवयोगी ऋषभ त्याला धर्म, नीती आणि शौर्य यांचा उपदेश करतात. ते त्याला सांगतात की केवळ शस्त्रबळ नव्हे, तर शिवभक्ती आणि सदाचार हेच खरे संरक्षण आहे. ते भद्रायूला दिव्य वस्तू प्रदान करतात. यामध्ये शिवकवच, महामृत्युंजय मंत्र, पवित्र भस्म, रुद्राक्ष, दिव्य शंख, दिव्य तलवार.
ऋषभ सांगतात की शिवकवच धारण करणाऱ्या भक्ताचे संकटांपासून रक्षण होते आणि शिवनामाचा आधार घेतलेला मनुष्य कधीही पराभूत होत नाही.
भद्रायूची माता सुमती ही राजा दशार्हाची राणी होती. परंतु सवतींच्या मत्सरामुळे तिच्यावर अन्याय झाला. विषप्रयोग करून तिचा आणि तिच्या मुलाचा जीव घेण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. राजवाडा सोडून तिला अरण्यात आश्रय घ्यावा लागला. त्या कठीण काळात एका दयाळू वैश्याने तिची मदत केली. पुढे पद्माकर राजाने तिला आश्रय दिला. या संपूर्ण प्रसंगातून ईश्वर संकटातही भक्तांची साथ सोडत नाही, हा संदेश मिळतो.
ऋषभ मुनींनी दिलेल्या शिवकवचाचे संरक्षण, शिवमंत्राची शक्ती आणि दिव्य शंखाच्या प्रभावामुळे भद्रायू युद्धात अपराजित ठरतो.
भद्रायूच्या तेजस्वी व्यक्तिमत्त्वाने आणि धर्मनिष्ठ जीवनाने सर्वजण प्रभावित होतात. शिवयोगी ऋषभांच्या मार्गदर्शनानुसार चित्रांगद राजाची कन्या सीमंतिनी हिचा विवाह भद्रायूशी मोठ्या वैभवात संपन्न होतो. हा विवाह केवळ दोन व्यक्तींचा नसून धर्म, संस्कार आणि सद्गुणांचा मिलाफ म्हणून वर्णिला आहे.
शिवलीलामृताचा आठवा अध्याय भक्तामध्ये निश्चय, धैर्य आणि ईश्वरावरील विश्वास दृढ करतो. संकटांमध्ये भगवान शिव आपल्या भक्तांचे रक्षण करतात, हा विश्वास या अध्यायातून अधिक बळकट होतो.
शिवकवच, महामृत्युंजय मंत्र, भस्म आणि रुद्राक्ष यांचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी हा अध्याय अत्यंत उपयुक्त मानला जातो.
हा अध्याय कोणत्याही दिवशी वाचू शकता. मात्र काही दिवस विशेष शुभ मानले जातात.
सोमवार हा भगवान शिवाचा दिवस असल्याने या दिवशी सकाळी किंवा संध्याकाळी पारायण करणे उत्तम मानले जाते.
त्रयोदशीच्या दिवशी सूर्यास्तानंतरचा प्रदोषकाळ शिवपूजेसाठी अत्यंत पवित्र मानला जातो. या वेळी पाचव्या अध्यायाचे पठण विशेष फलदायी मानले जाते.
महाशिवरात्रीच्या दिवशी संपूर्ण शिवलीलामृत किंवा पाचवा अध्याय भक्तिभावाने वाचल्यास विशेष पुण्य लाभते, अशी श्रद्धा आहे.
श्रावणातील प्रत्येक सोमवार, तसेच संपूर्ण श्रावण महिन्यात या अध्यायाचे पारायण अनेक भक्त करतात.
स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.
शक्यतो पांढरे किंवा स्वच्छ, साधे कपडे परिधान करावेत.
देवघर स्वच्छ करावे.
शिवलिंग किंवा भगवान शिवाची प्रतिमा स्वच्छ करून समोर दीप लावावा.
स्वच्छ पाणी, बेलपत्र, पांढरी फुले, अक्षता, चंदन,धूप, दीप, नैवेद्य (फळ, दूध किंवा खडीसाखर) यावेळी किमान ११, २१ किंवा १०८ वेळा *”ॐ नमः शिवाय”* मंत्राचा जप करावा.
हे भगवान शिव, आमच्या हातून झालेले ज्ञात-अज्ञात दोष क्षमा करा. आमच्या जीवनात सद्बुद्धी, आरोग्य, सुख, शांती आणि भक्ती प्रदान करा. सर्वांचे कल्याण करा.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या अध्यायात भद्रायू आख्यान, शिवकवचाचे सामर्थ्य, शिवयोगी ऋषभांचा उपदेश आणि भगवान शिवाच्या कृपेने मिळालेल्या विजयाचे वर्णन आहे.
Ans: या अध्यायाच्या पारायणामुळे भगवान शिवावरील श्रद्धा दृढ होते, मनाला धैर्य मिळते आणि धर्म, संयम व सदाचाराचे महत्त्व समजते, अशी श्रद्धा आहे.
Ans: स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत, शिवलिंग किंवा भगवान शिवाची पूजा करून दीप, धूप, बेलपत्र, फुले अर्पण करावीत आणि 'ॐ नमः शिवाय' मंत्राचा जप करावा.
