International Education Day: आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिन कधी आणि का साजरा केला जातो? त्याचा इतिहास, महत्त्व आणि थीम जाणून घ्या ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
International Education Day 2026 theme UNESCO : “शिक्षण हे जगाला बदलण्यासाठी वापरता येणारे सर्वात शक्तिशाली शस्त्र आहे,” असे नेल्सन मंडेला यांनी म्हटले होते. याच विधानाचा प्रत्यय आज संपूर्ण जगाला येत आहे. आज, २४ जानेवारी २०२६ रोजी आपण ‘आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिन’ (international education day) साजरा करत आहोत. हा दिवस केवळ शाळा-महाविद्यालयांच्या उत्सवाचा नसून, तो प्रत्येक मानवाचा मूलभूत अधिकार असलेल्या शिक्षणाच्या जागृतीचा दिवस आहे. शिक्षणाशिवाय गरिबीचे चक्र तोडणे आणि जगात शांतता प्रस्थापित करणे अशक्य आहे, हेच या दिनाचे मुख्य सूत्र आहे.
शिक्षण दिन साजरा करण्याची परंपरा फार जुनी नाही. संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेने (UNGA) ३ डिसेंबर २०१८ रोजी एक ऐतिहासिक ठराव मंजूर केला. नायजेरिया आणि इतर ५८ सदस्य देशांच्या पुढाकाराने २४ जानेवारी हा दिवस ‘आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिन’ म्हणून घोषित करण्यात आला. यानंतर, २४ जानेवारी २०१९ रोजी जगाने पहिला आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिन साजरा केला. आज आपण या प्रवासाच्या आठव्या वर्षात पदार्पण करत आहोत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Canada-US: ‘आम्ही तुमच्या तुकड्यावर…’ पंतप्रधान मार्क कार्नी यांनी ट्रम्प यांना दाखवला आरसा; शेजारी देशांमध्ये युद्ध तणाव वाढला
दरवर्षी युनेस्को (UNESCO) या दिवसासाठी एक विशेष संकल्पना किंवा थीम निश्चित करते. २०२६ ची थीम आहे “The Power of Youth in Co-creating Education”. या थीमचा अर्थ असा की, आजच्या बदलत्या काळात शिक्षण हे केवळ शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना देण्याचे ज्ञान राहिलेले नाही. तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि बदलत्या जागतिक आव्हानांच्या काळात तरुणांनी स्वतःच्या गरजांनुसार शिक्षण पद्धती कशी असावी, यात सक्रिय सहभाग घेतला पाहिजे. तरुण हे शिक्षणाचे केवळ ‘लाभार्थी’ नसून ते ‘सह-निर्मिती’ करणारे भागीदार आहेत, हे यावर्षी अधोरेखित करण्यात आले आहे.
International #EducationDay 2026 puts #youth at the heart of education. Not only as learners, but as co-creators of what comes next. Because education is stronger when young people help shape it. Learn more: https://t.co/eS2ak4VUfh pic.twitter.com/FeDUy8nsbG — UNESCO 🏛️ #Education #Sciences #Culture 🇺🇳 (@UNESCO) January 23, 2026
credit – social media and Twitter
आजही जगभरात २५ कोटींहून अधिक मुले आणि तरुण शाळाबाह्य आहेत. तर ७६ कोटींहून अधिक प्रौढ आजही निरक्षर आहेत. शिक्षणाच्या या अभावामुळे बेरोजगारी, गुन्हेगारी आणि आर्थिक मागासलेपण वाढते. आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिन साजरा करण्यामागचे महत्त्व खालील मुद्द्यांवरून स्पष्ट होते: १. लिंग समानता: मुलींना शिक्षण मिळाल्यास संपूर्ण समाज प्रगत होतो. २. शाश्वत विकास (SDG 4): संयुक्त राष्ट्रांच्या शाश्वत विकास उद्दिष्टांमधील ‘उद्दिष्ट ४’ हे दर्जेदार शिक्षणाशी संबंधित आहे. ३. डिजिटल क्रांती: ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनाही इंटरनेट आणि तंत्रज्ञानाच्या मदतीने मुख्य प्रवाहात आणणे. ४. शांतता आणि सहिष्णुता: समाजात पसरणारा द्वेष आणि अफवांना रोखण्यासाठी केवळ शिक्षणच प्रभावी ठरू शकते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : VIRAL VIDEO : शांतीदूत की युद्धदूत? नोबेल विजेत्या मचाडो यांनी ट्रम्पना भेटून मागितले ‘बॉम्ब’; क्युबा-निकाराग्वा निशाण्यावर
भारतात ११ नोव्हेंबर रोजी ‘राष्ट्रीय शिक्षण दिन’ (मौलाना अबुल कलाम आझाद यांची जयंती) साजरा केला जातो, पण जागतिक स्तरावर २४ जानेवारीचे महत्त्व अधिक आहे. भारत सध्या ‘राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०’ (NEP 2020) च्या माध्यमातून आपल्या शिक्षण पद्धतीत आमूलाग्र बदल करत आहे. कौशल्य आधारित शिक्षण आणि प्रादेशिक भाषांमधील शिक्षणावर भारताचा भर हा जागतिक शिक्षण दिनाच्या उद्दिष्टांशी सुसंगत आहे.
Ans: संयुक्त राष्ट्रांनी ३ डिसेंबर २०१८ रोजी २४ जानेवारी हा दिवस अधिकृतपणे शिक्षण दिन म्हणून घोषित केल्यामुळे दरवर्षी याच दिवशी तो साजरा केला जातो.
Ans: यावर्षीची थीम "The Power of Youth in Co-creating Education" (सह-निर्मिती शिक्षणात तरुणांची शक्ती) ही आहे.
Ans: पहिला आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिन २४ जानेवारी २०१९ रोजी साजरा करण्यात आला.
