International Bank Day : ४ डिसेंबर रोजी आंतरराष्ट्रीय बँक दिन का साजरा केला जातो? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
International Bank Day : दरवर्षी ४ डिसेंबर रोजी साजरा होणारा आंतरराष्ट्रीय बँक दिन (International Bank Day) हा जागतिक बँकिंग व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक, आर्थिक आणि सामाजिक योगदानाची आठवण करून देणारा महत्त्वपूर्ण दिवस आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेने १९ डिसेंबर २०१९ रोजी ठराव क्रमांक ७४/२४५ स्वीकारून या दिवसाला अधिकृत मान्यता दिली. या ठरावाचा मुख्य उद्देश म्हणजे शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDGs) साध्य करण्यासाठी बँका आणि वित्तीय संस्थांनी बजावलेल्या भूमिकेला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख देणे. त्यामुळे हा दिवस केवळ आर्थिक क्षेत्रापुरता मर्यादित न राहता मानवी विकास, पर्यावरणीय संरक्षण आणि सामाजिक समतेशी जोडला जातो.
इतिहासाकडे पाहिले असता, बँकिंगची संकल्पना अत्यंत प्राचीन आहे. अॅसिरिया आणि बॅबिलोनच्या काळात व्यापारी धान्य किंवा इतर वस्तू तारण ठेवून कर्ज घेत असत, हीच बँकिंगची सुरुवात मानली जाते. पुढे पुनर्जागरण काळात इटलीतील मेडिसी कुटुंबाने १३९७ मध्ये स्थापन केलेली मेडिसी बँक आधुनिक बँकिंग व्यवस्थेचा पाया ठरली. ‘बँक’ हा शब्दही इटालियन ‘बांको’ किंवा ‘टेबल’ या शब्दावरून आलेला आहे, कारण सुरुवातीचे बँकर्स लाकडी टेबलांवर व्यवहार करीत असत. ही ऐतिहासिक पार्श्वभूमी समजून घेतली असता, आजच्या डिजिटल युगातील बँकिंग व्यवस्था ही दीर्घ प्रगतीचा परिणाम असल्याचे स्पष्ट होते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pakistan Politics: पाकिस्तानात मोठी उलथापालथ होण्याची चिन्हे; PM शरीफांनी राजकारणाचा फास मुनीरभोवती घट्ट आवळला
आजच्या काळात बँका केवळ पैसे जमा आणि कर्ज देण्याचे काम करत नाहीत, तर त्या देशांच्या आणि जगाच्या विकासाचे प्रमुख साधन बनल्या आहेत. मोठे महामार्ग, रेल्वे प्रकल्प, वीज निर्मिती केंद्रे, हरित ऊर्जा प्रकल्प, जलसंधारण योजना, आरोग्य व शिक्षण सुविधा अशा अनेक उपक्रमांना बँकिंग प्रणालीमुळेच आर्थिक आधार मिळतो. विशेषतः बहुपक्षीय विकास बँका आणि आंतरराष्ट्रीय वित्तीय संस्था विकसनशील देशांना दीर्घमुदतीचे, कमी व्याजदराचे कर्ज देऊन त्यांच्या पायाभूत सुविधांचा वेग वाढवतात. यामुळे रोजगारनिर्मिती, गरिबी निर्मूलन आणि राहणीमान उंचावण्यास मोठी मदत होते.
शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या दृष्टीने बँकांची भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरते. चांगले काम आणि आर्थिक वाढ (SDG 8), उद्योग आणि नवोन्मेष (SDG 9), असमानता कमी करणे (SDG 10) आणि जागतिक भागीदारी मजबूत करणे (SDG 17) यांसाठी आवश्यक भांडवल बँकाच पुरवतात. हवामान बदलाचा सामना करण्यासाठीही विकास बँका मोठ्या प्रमाणावर निधी उपलब्ध करून देतात. संयुक्त राष्ट्रांच्या अंदाजानुसार, विकास बँका मिळून दरवर्षी सुमारे १०० अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त रक्कम हरित आणि हवामान-अनुकूल प्रकल्पांसाठी देतात. त्यामुळे हा दिवस आर्थिक स्थैर्याबरोबरच पर्यावरणीय सुरक्षिततेचाही संदेश देतो.
आर्थिक मंदी, युद्ध, महामारी किंवा नैसर्गिक आपत्तीच्या काळातही बँका आणि विकास संस्था महत्त्वाची भूमिका बजावतात. जेव्हा खाजगी गुंतवणूक कमी होते, तेव्हा या बँका पुढे येऊन अर्थव्यवस्थेला सावरण्यास मदत करतात. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बँक दिन हा केवळ उत्सव न राहता जागतिक आर्थिक सुरक्षा प्रणालीचा पाया मजबूत करण्याची आठवण करून देतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : SSB Alert : India-Nepal सीमेवर सुरक्षा यंत्रणा हाय अलर्टवर; घुसखोरांना रोखण्यासाठी दोन्ही देशाने घेतला ‘हा’ कठोर निर्णय
या दिवशी जगभरात विविध सेमिनार, परिषद, आर्थिक साक्षरता कार्यक्रम आणि सामाजिक उपक्रम राबवले जातात. लोकांमध्ये बचतीचे महत्त्व, डिजिटल व्यवहारांची सुरक्षितता आणि जबाबदार वित्तीय व्यवस्थापनाबाबत जागरूकता निर्माण केली जाते. बँकिंग क्षेत्रातील तंत्रज्ञान प्रगती, फिनटेक कंपन्यांची भूमिका आणि भविष्यातील कॅशलेस अर्थव्यवस्था यावरही या दिवशी चर्चा होते. एकंदरीत, आंतरराष्ट्रीय बँक दिन हा आर्थिक प्रणालीचा गौरव करणारा, तसेच जबाबदार, समतोल आणि टिकाऊ विकासासाठी बँकिंग क्षेत्राने बजावायच्या भूमिकेची आठवण करून देणारा जागतिक स्तरावरील महत्त्वाचा दिवस आहे.
Ans: आंतरराष्ट्रीय बँक दिन दरवर्षी ४ डिसेंबर रोजी साजरा केला जातो.
Ans: जागतिक शाश्वत विकासासाठी बँका आणि वित्तीय संस्थांचे योगदान अधोरेखित करणे हाच या दिवसाचा प्रमुख उद्देश आहे.
Ans: संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेने १९ डिसेंबर २०१९ रोजी ठराव मंजूर करून या दिवसाला अधिकृत मान्यता दिली.
