National Consumer Day : 'जागो ग्राहक जागो!' राष्ट्रीय ग्राहक दिनानिमित्त जाणून घ्या तुमचे कायदेशीर हक्क आणि फसवणूक टाळण्याचे मार्ग ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
National Consumer Day India 24 December 2025 : आजचा काळ हा स्पर्धेचा आहे. बाजारपेठेत हजारो उत्पादने उपलब्ध आहेत, मात्र याच गर्दीत ग्राहकाची फसवणूक होण्याची शक्यताही तितकीच वाढली आहे. ग्राहकांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून देण्यासाठी आणि त्यांना सक्षम बनवण्यासाठी भारतात दरवर्षी २४ डिसेंबर रोजी ‘राष्ट्रीय ग्राहक दिन’ (National Consumer Day) साजरा केला जातो. हा केवळ एक दिनविशेष नसून, ग्राहकांच्या संरक्षणासाठी उभारलेल्या कायदेशीर लढाईचा तो एक महत्त्वाचा विजय आहे.
अनेक लोकांना प्रश्न पडतो की हा दिवस २४ डिसेंबरलाच का साजरा केला जातो? यामागे एक महत्त्वाचे ऐतिहासिक कारण आहे. २४ डिसेंबर १९८६ रोजी भारताच्या राष्ट्रपतींनी ‘ग्राहक संरक्षण कायदा १९८६’ (Consumer Protection Act) ला मंजुरी दिली होती. हा कायदा भारतीय ग्राहकांसाठी ‘मॅग्ना कार्टा’ म्हणजेच अधिकारांची सनद ठरला. या कायद्याने ग्राहकांना बाजारपेठेतील मक्तेदारी आणि फसवणुकीविरुद्ध एक भक्कम कवच दिले. तेव्हापासून दरवर्षी हा दिवस देशभरात जनजागृती मोहिमांनी साजरा केला जातो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : श्रीमंतीच्या आड लपलेला सैतान! पाहा कसा होता ‘Jeffrey Epstein’ च्या ‘Lolita Express’ आणि ‘पीडोफाईल आयलंड’चा थरार?
ग्राहक संरक्षण कायद्यानुसार, प्रत्येक भारतीय ग्राहकाला सहा मुख्य अधिकार देण्यात आले आहेत:
१. सुरक्षेचा अधिकार: आरोग्यास घातक असलेल्या वस्तू आणि सेवांपासून संरक्षण मिळवण्याचा अधिकार.
२. माहितीचा अधिकार: वस्तूची गुणवत्ता, प्रमाण, शुद्धता आणि किंमत याबद्दल पूर्ण माहिती मिळवण्याचा अधिकार.
३. निवडीचा अधिकार: स्पर्धात्मक किमतीत विविध उत्पादनांमधून स्वतःच्या पसंतीची वस्तू निवडण्याचा अधिकार.
४. ऐकून घेण्याचा अधिकार: ग्राहकांच्या तक्रारींची योग्य मंचावर दखल घेण्याचा अधिकार.
५. तक्रार निवारणाचा अधिकार: अनुचित व्यापारी प्रथा किंवा शोषणाविरुद्ध कायदेशीर दाद मागण्याचा अधिकार.
६. ग्राहक शिक्षणाचा अधिकार: आयुष्यभर एक जागरूक ग्राहक म्हणून आवश्यक ते ज्ञान मिळवण्याचा अधिकार.
#NationalConsumerDay ➤ National Consumer Day is observed in India on 24 December each year to highlight the significance of consumer rights and the broader framework of consumer protection ➤ The observance aims to raise awareness and promote responsible practices among… pic.twitter.com/cjKuj7bmHw — PIB India (@PIB_India) December 23, 2025
credit : social media and Twitter
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Terrorist Attacks : नवीन वर्षाच्या जल्लोषावर ISISचे सावट; जागतिक स्तरावर हल्ल्यांचा मोठा कट, ‘AI’ चा वापर करून दहशतवादी देणार चकवा
आज आपण एका क्लिकवर वस्तू मागवतो, पण ऑनलाईन फसवणुकीचे प्रमाणही प्रचंड वाढले आहे. बनावट रिव्ह्यू, चुकीची माहिती किंवा पैसे देऊनही वस्तू न मिळणे अशा तक्रारींचे प्रमाण वाढले आहे. राष्ट्रीय ग्राहक दिन आपल्याला आठवण करून देतो की, जर तुमची फसवणूक झाली असेल, तर तुम्ही गप्प बसू नका. जिल्हा, राज्य किंवा राष्ट्रीय स्तरावरील ग्राहक मंचाकडे (Consumer Forum) दाद मागून तुम्ही न्याय मिळवू शकता. ‘जागरूक ग्राहक’ हाच सशक्त समाजाचा पाया असतो.
केवळ हक्क असून चालत नाही, तर ग्राहकाची काही कर्तव्येही असतात. कोणतीही वस्तू खरेदी करताना त्याचे पक्के बिल (GST Bill) मागणे, वस्तूची एक्स्पायरी डेट तपासणे, ‘आयएसआय’ (ISI) किंवा ‘अॅगमार्क’ (Agmark) सारखी मानांकने तपासणे ही आपली जबाबदारी आहे. राष्ट्रीय ग्राहक दिनाच्या निमित्ताने देशभरात कार्यशाळा आणि चर्चासत्रे आयोजित केली जातात, ज्याचा उद्देश ग्राहकांना अधिक जबाबदार बनवणे हा असतो. लक्षात ठेवा, तुमची एक छोटीशी सतर्कता तुम्हाला मोठ्या आर्थिक फसवणुकीपासून वाचवू शकते.
Ans: भारतात दरवर्षी २४ डिसेंबर रोजी राष्ट्रीय ग्राहक दिन साजरा केला जातो.
Ans: भारतात २४ डिसेंबर १९८६ रोजी ग्राहक संरक्षण कायदा (Consumer Protection Act) लागू झाला.
Ans: ग्राहक त्यांच्या तक्रारीसाठी जिल्हा ग्राहक तक्रार निवारण आयोग (Consumer Forum) किंवा राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाईन नंबरवर संपर्क साधू शकतात.
