रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
आरोग्यासह सामाजिक भांडवलावर परिणाम
अहवालानुसार, असे वर्तन लक्ष कमी होणे, झोप कमी होणे, चिंता आणि कामावर किंवा अभ्यासात कामगिरी सुमार होणे या स्वरूपात वाढत्या प्रमाणात प्रकट होत आहे. कालांतराने समुदाय सहभाग कमी करून आणि ऑफलाईन सामाजिक कौशल्ये कमी करून सामाजिक भांडवलदेखील कमकुवत करते. अहवालात आर्थिक खर्चाकडे देखील लक्ष वेधले आहे. यामध्ये अनपेक्षित ऑनलाईन खर्च, गेमिग आणि सायबर फसवणूक यामुळे होणारे थेट आर्थिक नुकसान तसेच कमी रोजगार, कमी उत्पादकता आणि कमी कमाईमुळे होणारे आप्रत्यक्ष नुकसान यांचा समावेश आहे.
परदेशातील उदाहरणे
अहवालात आंतरराष्ट्रीय उदाहरणे देखील देण्यात आली आहेत. ऑस्ट्रेलियाने एका विशिष्ट व्याखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया खात्यांवर देशव्यापी चंदी लागू केली आहे.दक्षिण कोरियाच्या २०११ च्या ‘शटडाऊन कायद्या ‘मुळे अल्पवयीन मध्यरात्रीनंतर गेमिंग वापरण्यापासून रोखले गेले. मुलाना वेबसाइट्स चीनने आठवड्याच्या शेवटी आणि सुट्टीच्या दिवशी गेमिगचा वेळ दररोज एक तास मर्यादित केला. सिंगापूरने शाळांमध्ये आणि सार्वजनिक प्लॅटफॉर्मवर सायबर वेलनेस आणि जबाबदार डिजिटल नागरिकत्वाला प्रोत्साहन देते.
सोशल मीडियाचे व्यसन
अहवालात सोशल मीडिया व्यसनाबद्दल विशेष चित्ता व्यक्त केली आहे, जी चिंता नैराश्य, कमी आत्मसन्मान, सायबर धमकीचा ताण आणि आत्महत्येच्या उच्च दराशी जोडलेली आहे. या जोखमी असूनही डिजिटल सहभाग वाढत आहे. २०२४ पर्यंत भारतात ओटीटी व्हिडीओ आणि फूड डिलिव्हरी प्लॅटफॉर्मवर अंदाजे ४० कोटी आणि सोशल मीडियावर अंदाजे ३५ कोटी वापरकर्ते असण्याचा अंदाज आहे. सर्वेक्षणानुसार, परिणामी भारतातील तरुण उच्च डिजिटल वातावरणात वाढत आहेत, तर डिजिटल प्रवेशामुळे शिक्षण, रोजगार आणि नागरी सहभागाच्या संधी वाढल्या आहेत.
