Currency War: डॉलरचे साम्राज्य संपणार? शी जिनपिंग यांनी उघडले ट्रम्प यांच्याविरोधात 'चलन युद्ध'; जगाचा व्यापारासाठी आता युआनकडे कल! ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
US China Currency War 2026 : जगातील दोन महासत्ता असलेल्या अमेरिका आणि चीन यांच्यातील संघर्ष आता केवळ व्यापारापुरता मर्यादित राहिला नसून, तो थेट चलनाच्या वर्चस्वापर्यंत पोहोचला आहे. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग (xi jinping) यांनी नुकताच आपला इरादा स्पष्ट केला असून, अमेरिकन (America) डॉलरला जागतिक बाजारपेठेतून हद्दपार करण्यासाठी त्यांनी ‘युआन’चा (RMB) पत्ता टाकला आहे. चिनी कम्युनिस्ट पक्षाच्या ‘क्यूशी’ (Qiushi) या मासिकात प्रसिद्ध झालेल्या लेखात जिनपिंग यांनी युआनला जगातील सर्वात शक्तिशाली ‘राखीव चलन’ बनवण्याचे आवाहन केले आहे.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सत्ता हाती घेतल्यापासून चीनवर सातत्याने भारी आयात शुल्क (Tariffs) लादले आहेत. काही वस्तूंवर हे शुल्क चक्क १२५% ते १४५% पर्यंत नेल्याने चीनच्या अर्थव्यवस्थेवर परिणाम झाला आहे. याला उत्तर म्हणून चीनने केवळ अमेरिकन वस्तूंवर कर लादला नाही, तर डॉलरवरील आपले अवलंबित्व कमी करण्यास सुरुवात केली आहे. चीनला आता असे वाटते की, जोपर्यंत जागतिक व्यापारात डॉलरचा ६०% वाटा आहे, तोपर्यंत अमेरिका जगावर हुकूमत गाजवत राहील. त्यामुळेच जिनपिंग यांनी आता “युआनला मजबूत आणि आंतरराष्ट्रीय करा” असा आदेश दिला आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Nepal Election : नेपाळमध्ये ‘MI-6’ चा गुप्त प्रवेश! माजी RAW एजंटचा खळबळजनक खुलासा; भारतावर होणार आघात?
चीन केवळ बोलत नाही, तर प्रत्यक्षात कृती करत आहे. मागील वर्षी चीनच्या ६.२ ट्रिलियन डॉलर्सच्या एकूण व्यापारापैकी तब्बल एक तृतीयांश व्यवहार हे युआनमध्ये झाले आहेत. रशियाकडून तेल आणि नैसर्गिक वायू खरेदी करताना चीन आता डॉलरऐवजी युआनमध्ये पैसे देत आहे. यासाठी चीनने रशियाच्या मदतीने CIPS (Cross-Border Interbank Payment System) ही नवीन यंत्रणा उभी केली आहे. ही यंत्रणा पाश्चात्य देशांच्या ‘SWIFT’ यंत्रणेला एक सक्षम पर्याय म्हणून समोर येत आहे.
China is steadily removing the dollar from its trade system. – Yuan trade settlement rose from ~12% in 2019
– It climbed to roughly 30% by 2024–2025
– That is a ~170% increase in 6 years China has a dominant global role: – China is the biggest trade partner to most countries
-… pic.twitter.com/aHKaJWDTGY — Lukas Ekwueme (@ekwufinance) January 30, 2026
credit – social media and Twitter
चीनचे हे पाऊल केवळ स्वतःपुरते मर्यादित नाही. भारत, रशिया, ब्राझील आणि दक्षिण आफ्रिकेसह १० सदस्य असलेल्या ‘ब्रिक्स’ (BRICS) गटामध्ये आता डॉलरऐवजी स्वतःचे सामायिक चलन किंवा स्थानिक चलनात व्यापार करण्यावर चर्चा सुरू आहे. जर ब्रिक्स देशांनी स्वतःची स्वतंत्र पेमेंट सिस्टम (BRICS Pay) सुरू केली, तर अमेरिकन डॉलरची जागतिक मागणी प्रचंड कमी होऊ शकते. हे घडल्यास अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा धक्का बसेल आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेत चीनचा प्रभाव वाढेल.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : War Alert : युद्धाची ठिणगी महाभयानक आगीकडे! खमानेईंचा ट्रम्पना अंतिम इशारा; ‘हल्ला केला तर पूर्ण पश्चिम आशिया पेटवून देऊ’
शी जिनपिंग यांनी मान्य केले आहे की चीनची अर्थव्यवस्था मोठी आहे, पण ती अजून ‘मजबूत’ नाही. युआनला जागतिक दर्जा मिळवण्यासाठी चीनला आपले भांडवली बाजार अधिक खुले करावे लागतील आणि पाश्चात्य मॉडेल्सपेक्षा वेगळी, पण विश्वासार्ह आर्थिक यंत्रणा उभी करावी लागेल. ट्रम्प यांनी आधीच इशारा दिला आहे की, जर ब्रिक्स देशांनी डॉलरला आव्हान दिले तर अमेरिका त्यांच्यावर प्रचंड निर्बंध लादेल. यामुळे आगामी काळ हा जागतिक अर्थकारणासाठी अत्यंत संघर्षाचा ठरणार आहे.
Ans: आंतरराष्ट्रीय व्यापारात अमेरिकन डॉलरचा वापर कमी करून त्याऐवजी इतर स्थानिक चलनांचा (उदा. युआन, रुपी) वापर वाढवण्याच्या प्रक्रियेला डी-डॉलरलायझेशन म्हणतात.
Ans: ही चीनने विकसित केलेली आंतरराष्ट्रीय पेमेंट यंत्रणा आहे, जी पाश्चात्य 'SWIFT' यंत्रणेला पर्याय म्हणून वापरली जाते.
Ans: चीन ही जगातील दुसरी मोठी अर्थव्यवस्था असल्याने युआनचा वापर वाढत आहे, मात्र डॉलरची विश्वासार्हता आणि व्याप्ती अजूनही युआनपेक्षा खूप जास्त आहे.
