रविवार, 25 ऑक्टोबर 2026
NISAR: इस्रो-नासाच्या 'निसार' उपग्रहाचा मोठा खुलासा; व्हेनेझुएला भूकंपात जमीन २ फूट सरकली, विनाशाचा भयानक चेहरा समोर ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
निसर्गाच्या कोपापुढे मानवी तंत्रज्ञान कितीही पुढे गेले तरी पृथ्वीच्या पोटात चालणाऱ्या हालचाली मानवी वस्त्यांचा काही सेकंदांत विनाश करू शकतात, याचा प्रत्यय व्हेनेझुएलात आलेल्या विनाशकारी भूकंपाने घडवून आणला आहे. गेल्या महिन्यात उत्तर व्हेनेझुएलामध्ये झालेल्या दुहेरी शक्तिशाली भूकंपाने भीषण तांडव घडवून आणले होते. या दुर्दैवी आपत्तीमध्ये हजारो घरे कोसळली आणि मोठ्या प्रमाणावर जिवितहानी झाली. आता या भीषण विनाशामागील शास्त्रीय आणि भूगर्भीय कारणांचा उलगडा करण्यात भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आणि अमेरिकेची ‘नासा’ (NASA) यांच्या संयुक्त उपग्रहाला मोठे यश आले आहे.
भारत आणि अमेरिकेच्या संयुक्त मोहिमेअंतर्गत सोडण्यात आलेल्या ‘निसार’ (NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar – NISAR) या अत्याधुनिक रडार उपग्रहाने पाठवलेल्या माहितीचे विश्लेषण केले असता शास्त्रज्ञांच्या हाती अंगावर काटा आणणारी माहिती लागली आहे. या अहवालानुसार, २४ जून रोजी झालेल्या भूकंपादरम्यान व्हेनेझुएलाची राजधानी काराकास आणि लगतच्या ला ग्वायरा परिसरातील जमिनीचा पृष्ठभाग तब्बल ६० सेंटीमीटर म्हणजेच सुमारे २ फूट (२४ इंच) सरकला होता. भूगर्भातील एवढ्या मोठ्या प्रमाणातील हालचालींमुळेच इमारती पत्त्यांसारख्या कोसळल्या आणि संपूर्ण शहरात विध्वंस झाला.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Russia-Ukraine War: युक्रेनियन ड्रोनच्या हल्ल्याने रशिया हादरला; बेलगोरोड आणि रोस्तोवमध्ये भीषण विध्वंस, 2 ठार अन् 17 जखमी
वैज्ञानिक अभ्यासानुसार, शास्त्रज्ञांनी २४ जूनच्या विनाशकारी भूकंपापूर्वी (१३ आणि १८ जून) आणि भूकंप झाल्यानंतरच्या (२५ आणि ३० जून) उपग्रह प्रतिमांची तुलना केली. या अभ्यासासाठी ‘निसार’ उपग्रहातील अतिसंवेदनशील ‘इनसार’ (Interferometric Synthetic Aperture Radar – InSAR) तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला. हे तंत्रज्ञान पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील अगदी मिलिमीटर स्तरावरील सूक्ष्म बदल आणि अंतर शोधण्यात सक्षम आहे.
नासाच्या जेट प्रोपल्शन लॅबोरेटरी (JPL) मधील भूभौतिकशास्त्रज्ञ एरिक फील्डिंग यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हा भूकंप ‘स्ट्राइक-स्लिप फॉल्ट’ (Strike-Slip Fault) रेषेवर झाला होता. यामुळे जमिनीची हालचाल उभ्या दिशेने होण्याऐवजी प्रामुख्याने आडव्या म्हणजेच पूर्व-पश्चिम दिशेने झाली. सर्वात भीषण आणि तीव्र जमिनीचे विस्थापन काराकास आंतरराष्ट्रीय विमानतळाच्या अगदी दक्षिणेकडील भागात नोंदवले गेले, जिथे जमीन स्वतःच्या मूळ ठिकाणापासून ६० सेंटीमीटर पश्चिमेकडे सरकली. जमिनीच्या अशा प्रचंड आणि अनपेक्षित हालचालींमुळेच या भागातील पूल, रस्ते आणि उंच इमारती क्षणात जमीनदोस्त झाल्या.
🚨 ISRO-NASA’s NISAR Detects Major Ground Shift After Venezuela Quakes • ISRO-NASA’s NISAR satellite detected up to 60 cm of ground displacement near Caracas after Venezuela’s June 24 twin earthquakes, according to NASA. • The magnitude 7.2 and 7.5 earthquakes struck 39… pic.twitter.com/ONTfwovfA6 — BigBreakingWire (@BigBreakingWire) July 27, 2026
credit – social media and Twitter
या ऐतिहासिक शोधाचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, एखाद्या महाभयंकर भूकंपानंतर जमिनीच्या विस्थापनाचे आणि विनाशाचे अचूक डिजिटल मॅपिंग करण्यासाठी ‘निसार’ उपग्रहाच्या ‘अर्जंट रिस्पॉन्स सिस्टीम’ (Urgent Response System – UR) चा वापर करण्याची ही जागतिक स्तरावरील पहिलीच वेळ ठरली आहे. ही प्रणाली नैसर्गिक आपत्ती घडल्यानंतर अवघ्या १२ ते २४ तासांच्या आत अत्यंत अचूक डेटा आणि उपग्रह चित्रे मदत यंत्रणांपर्यंत पोहोचवण्यास सक्षम आहे. अमेरिकेच्या जिओलॉजिकल सर्व्हे (USGS) या संस्थेने निसारने दिलेल्या ताज्या माहितीच्या आधारे आपल्या फॉल्ट-स्लिप मॉडेलिंगमध्ये सुधारणा केली आहे. भविष्यात जगभरात येणाऱ्या नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी मदत आणि बचाव कार्यास त्वरित गती देण्यासाठी तसेच कोणत्या भागात सर्वाधिक नुकसान झाले आहे हे शोधण्यासाठी इस्रो-नासाचे हे रडार तंत्रज्ञान आपत्ती व्यवस्थापनात एक नवा मैलाचा दगड ठरेल, असा विश्वास जगभरातील शास्त्रज्ञ व्यक्त करत आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Seattle Shooting: अमेरिकेतील सिएटलमध्ये ‘स्पेस नीडल’जवळ फूड फेस्टिव्हलदरम्यान अंधाधुंद गोळीबार; दोन जणांचा मृत्यू, 5 जखमी
व्हेनेझुएलात घडलेल्या या दुर्दैवी घटनेचे गांभीर्य आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. २४ जून रोजी उत्तर व्हेनेझुएलामध्ये प्रथम ७.२ रिश्टर स्केल तीव्रतेचा धक्का बसला. या धक्क्यानंतर सावरण्याची संधी मिळण्यापूर्वीच, अवघ्या ३९ सेकंदांच्या आत ७.५ रिश्टर स्केलचा अत्यंत भयानक मुख्य भूकंपाचा धक्का बसला. एकापाठोपाठ आलेल्या या दुहेरी आघातामुळे संपूर्ण देश हादरला.
ताज्या अधिकृत माहितीनुसार, या भीषण आपत्तीत आतापर्यंत ५,५४६ हून अधिक निष्पाप नागरिकांचा मृत्यू झाला आहे, तर १६,७०० हून अधिक लोक गंभीर जखमी झाले आहेत. राजधानी काराकास आणि ला ग्वायरा या मुख्य शहरांव्यतिरिक्त त्रुहियो, याराकुय, काराबोबो, अरागुआ आणि मिरांडा या राज्यांना या भूकंपाचा सर्वात मोठा फटका बसला आहे. लाखो लोक बेघर झाले असून अद्यापही मदत आणि पुनर्वसनाचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे.
