बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
48 तासांत चार देशांमध्ये जाणवले भूकंपाचे धक्के, नेपाळ-तिबेट, भारत आणि पाकिस्तानचीही जमीन हादरली ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
नवी दिल्ली : मागील 48 तासांत आशियातील चार प्रमुख देश भारत, नेपाळ, तिबेट आणि पाकिस्तानमध्ये भूकंपाचे जोरदार धक्के जाणवले. या भूकंपांमुळे अनेक ठिकाणी नागरिक भयभीत झाले आणि रस्त्यावर आले. सुदैवाने, कोणतीही जीवितहानी किंवा मोठ्या प्रमाणावर वित्तहानी झाल्याची माहिती अद्याप मिळालेली नाही.
नेपाळ आणि भारताला भूकंपाचा जबरदस्त फटका
नेपाळमधील बागमती प्रांत आणि भारतातील बिहार राज्यात भूकंपाचे तीव्र धक्के जाणवले. रिष्टर स्केलवर त्याची तीव्रता ५.५ इतकी नोंदवण्यात आली. भारतीय वेळेनुसार, पहाटे २.३५ वाजता पटना आणि आसपासच्या भागांमध्ये जमिनीत मोठ्या हालचाली झाल्या. अनेक घाबरलेले नागरिक घराबाहेर पडले. भूकंपाचा केंद्रबिंदू बागमती प्रांतामध्ये, बिहारमधील मुझफ्फरपूरपासून १८९ किलोमीटर उत्तरेस असल्याचे नॅशनल सेंटर फॉर सिस्मॉलॉजीने स्पष्ट केले. नेपाळमधील लोकांनीही या भूकंपाचे तीव्र धक्के जाणवले, तर त्याच्या प्रभावामुळे शेजारील तिबेटमधील काही भागही हादरले.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Bangladesh Politics: शेख हसीनाचे सरकार नेस्तनाबूत करणाऱ्या विद्यार्थ्याची मोठी घोषणा; बांग्लादेशात पुन्हा येणार राजकीय भूकंप?
पाकिस्तानातही भूकंपाचा धक्का
नेपाळ आणि भारतात भूकंप झाल्यानंतर काही तासांतच पाकिस्तानमध्ये पहाटे ५.१४ वाजता जोरदार भूकंप झाला. रिष्टर स्केलवर त्याची तीव्रता ४.५ इतकी नोंदवली गेली. याआधी, १६ फेब्रुवारीलाही पाकिस्तानात भूकंपाचे धक्के जाणवले होते, त्यावेळी भूकंपाचा केंद्रबिंदू रावळपिंडीपासून आठ किलोमीटर दक्षिण-पूर्वेला होता. पाकिस्तानातील भूकंपामुळे लोक भयभीत झाले आणि सुरक्षिततेच्या कारणास्तव घराबाहेर पडले. मात्र, कोणतीही हानी झाल्याची माहिती नाही.
तिबेटमध्येही शुक्रवारी पहाटे २.४८ वाजता भूकंपाचे धक्के जाणवले. त्याची तीव्रता ४.१ इतकी होती. या भूकंपाचा केंद्रबिंदू पृथ्वीच्या ७० किलोमीटर खोलीवर असल्यामुळे जमिनीवरील परिणाम तुलनेत कमी जाणवले. तिबेटमध्येही कोणतीही जीवितहानी झालेली नाही.
भूकंप का आणि कसे होतात?
भूकंप वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून समजून घेण्यासाठी पृथ्वीची रचना समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. पृथ्वी टेक्टोनिक प्लेट्सवर वसलेली आहे. याखाली द्रवरूप लावाचे थर असतात, ज्यावर या प्लेट्स तरंगत असतात.
भूकंप घडण्याची प्रक्रिया:
टेक्टोनिक प्लेट्स सतत हलत असतात आणि अनेकदा एकमेकांवर आदळतात.
या हालचालींमुळे काहीवेळा प्लेट्सच्या किनारी भागात मोठा दाब निर्माण होतो.
हा दाब मर्यादेच्या पलीकडे गेल्यावर प्लेट्सचा काही भाग अचानक तुटतो किंवा सरकतो.
याच प्रक्रियेमुळे निर्माण झालेली उर्जा जमिनीतून बाहेर पडते आणि भूकंप होतो.
रिष्टर स्केल आणि भूकंपाची तीव्रता:
रिष्टर स्केल १ ते ९ दरम्यान असतो.
१ ते ३ तीव्रतेचे भूकंप सौम्य असतात, पण ७ पेक्षा अधिक तीव्रता असलेले भूकंप विनाशकारी ठरू शकतात.
जर भूकंपाची तीव्रता ७.० पेक्षा अधिक असेल, तर त्याच्या ४० किलोमीटरच्या परिसरात जबरदस्त प्रभाव दिसून येतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : परदेशी शिकणाऱ्या भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी खुशखबर! अमेरिकेत शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर नोकरी मिळणे होणार सोपे
भविष्यात अधिक सावधानतेची गरज
या चार देशांमध्ये अलिकडे भूकंपाचे प्रमाण वाढले आहे. भूकंपाची पूर्वसूचना मिळवण्यासाठी आणि संभाव्य धोक्यांना तोंड देण्यासाठी वैज्ञानिक संशोधन आणि पूर्वतयारी अत्यंत महत्त्वाची आहे. विशेषतः भारतीय उपखंड, नेपाळ, तिबेट आणि पाकिस्तानच्या हिमालयीन भागांत टेक्टोनिक प्लेट्सच्या हालचाली जास्त असल्याने भविष्यात अधिक मोठ्या भूकंपांची शक्यता नाकारता येत नाही. अशा परिस्थितीत स्थानीय प्रशासनाने त्वरित बचाव यंत्रणांची तयारी ठेवली पाहिजे, तर नागरिकांनी आपल्या सुरक्षेसाठी आवश्यक खबरदारी घ्यावी, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
