बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
Special 301 Report: बौद्धिक संपदा हक्कांवर अमेरिकेची कठोर भूमिका; व्हिएतनामवर कारवाईची टांगती तलवार, भारताचेही यादीत नाव ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
USTR Special 301 Report 2026 : जागतिक स्तरावर व्यापार, पेटंट, कॉपीराइट आणि ट्रेडमार्क यांसारख्या बौद्धिक संपदा (Intellectual Property Rights – IPR) हक्कांच्या संरक्षणाबाबत अमेरिकेने आपली अत्यंत कठोर भूमिका पुन्हा एकदा स्पष्ट केली आहे. अमेरिकेचे व्यापार प्रतिनिधी कार्यालय (Office of the United States Trade Representative – USTR) यांनी नुकताच आपला वार्षिक ‘स्पेशल ३०१ अहवाल २०२६’ (Special 301 Report 2026) प्रसिद्ध केला आहे. या अहवालात जगभरातील १०० हून अधिक देशांच्या व्यापार धोरणांचे मूल्यांकन करण्यात आले आहे. यावर्षीच्या अहवालातील सर्वात लक्षवेधी बाब म्हणजे व्हिएतनामला सर्वात गंभीर श्रेणीत ठेवण्यात आले आहे, तर भारताचा समावेश ‘प्राधान्य निरीक्षण यादीत’ (Priority Watch List) करण्यात आला आहे.
गेल्या १३ वर्षांच्या इतिहासात पहिल्यांदाच अमेरिकेने एखाद्या देशाला ‘प्राधान्य परदेशी देश’ (Priority Foreign Country – PFC) म्हणून घोषित केले आहे. USTR चे म्हणणे आहे की, व्हिएतनामने बौद्धिक संपदा संरक्षणासाठी पुरेशा सुधारणा केलेल्या नाहीत आणि अमेरिका-व्हिएतनाम यांच्यात सुरू असलेल्या वाटाघाटींमध्येही फारशी प्रगती झालेली नाही. या PFC पदनामामुळे व्हिएतनामच्या अडचणी वाढल्या असून, अमेरिकेच्या १९७४ च्या व्यापार कायद्याच्या कलम ३०१ अंतर्गत पुढील ३० दिवसांत व्हिएतनामविरुद्ध दंडात्मक चौकशी सुरू करण्याचा निर्णय घेतला जाऊ शकतो. याचा परिणाम व्हिएतनामच्या इलेक्ट्रॉनिक्स आणि तंत्रज्ञान निर्यातीवर होऊ शकतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India Heritage: देशाचे वैभव परतले! कोहिनूर वादाच्या पार्श्वभूमीवर महासत्तेकडून भारताला मोठी भेट; 657 प्राचीन कलाकृतींची घरवापसी
भारतासाठी ही परिस्थिती फारशी वेगळी नाही. भारताचा समावेश या वर्षीही ‘प्राधान्य निरीक्षण यादीत’ (Priority Watch List) करण्यात आला आहे. भारतासोबतच चिली, चीन, इंडोनेशिया, रशिया आणि व्हेनेझुएला या देशांचाही या यादीत समावेश आहे. USTR च्या अहवालानुसार, भारताने बौद्धिक संपदा हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी काही महत्त्वपूर्ण पावले उचलली असली, तरी अजूनही अनेक त्रुटी बाकी आहेत.
The Trump Administration is using the enforcement tools necessary to counter unfair trade practices targeting American innovators and creators. Today, USTR released its 2026 Special 301 Report on the effectiveness of U.S. trading partners’ protection and enforcement of IP… — United States Trade Representative (@USTradeRep) April 30, 2026
credit – social media and Twitter
अहवालात नमूद करण्यात आले आहे की, भारतातील पेटंट सिस्टीममध्ये होणारा विलंब, कडक नियमांमुळे पेटंट नाकारले जाणे, आणि व्यापार गुप्ततेच्या (Trade Secrets) संरक्षणातील त्रिविधता यावर अमेरिकेने चिंता व्यक्त केली आहे. याशिवाय, अमेरिकेने भारताच्या उच्च आयात शुल्कावरही आक्षेप घेतला आहे, जो बौद्धिक संपदा-केंद्रित उत्पादनांवर (उदा. वैद्यकीय उपकरणे, माहिती तंत्रज्ञान उत्पादने आणि औषधे) लादला जातो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : W.H.Shooting: वॉशिंग्टन हिल्टनमध्ये त्या रात्री काय घडले? Trump वरील हल्ल्याचा थरार; ‘या’ CCTV फुटेजमुळे नेमके सत्य आले समोर
या वर्षीच्या अहवालात अनेक देशांच्या क्रमवारीत मोठे बदल झाले आहेत. अर्जेंटिना आणि मेक्सिको या देशांनी आपल्या धोरणांमध्ये सुधारणा केल्यामुळे त्यांना ‘प्राधान्य निरीक्षण यादीतून’ (Priority Watch List) सामान्य ‘वॉच लिस्ट’ (Watch List) वर आणण्यात आले आहे, जो एक सकारात्मक बदल मानला जातो. मात्र, युरोपियन युनियनला पहिल्यांदाच या वॉच लिस्टमध्ये स्थान मिळाले आहे. बल्गेरियाला मात्र या यादीतून पूर्णपणे वगळण्यात आले आहे.
अमेरिकेचे राजदूत जेमिसन ग्रीर यांनी स्पष्ट केले आहे की, “अमेरिकन नवोन्मेषक, निर्माते आणि ब्रँड्स यांचे संरक्षण करणे हे आमच्यासाठी सर्वोच्च प्राधान्य आहे. आम्ही आमच्या व्यापार भागीदारांच्या IP पद्धतींचे सखोल पुनरावलोकन केले आहे आणि अमेरिकन हितसंबंधांचे रक्षण करण्यासाठी आवश्यक तिथे पावले उचलली जातील.” यावरून हे स्पष्ट होते की, आगामी काळात बौद्धिक संपदा हक्कांचे उल्लंघन करणाऱ्या देशांना कडक निर्बंध किंवा व्यापारी दबावाचा सामना करावा लागण्याची शक्यता आहे.
Ans: हा USTR द्वारे दरवर्षी प्रसिद्ध केला जाणारा अहवाल आहे, ज्यामध्ये विविध देशांमधील बौद्धिक संपदा हक्कांचे (पेटंट, कॉपीराइट) मूल्यांकन केले जाते.
Ans: व्हिएतनामला 'Priority Foreign Country' (PFC) या सर्वात कठोर श्रेणीत ठेवण्यात आले आहे, ज्यामुळे ३० दिवसांत कारवाईचा निर्णय होऊ शकतो.
Ans: भारत, चीन आणि रशियासह एकूण ६ देशांना 'Priority Watch List' मध्ये ठेवण्यात आले आहे.
