शुक्रवार, 30 ऑक्टोबर 2026
Iran-Israel War: इराण-इस्रायल युद्धाच्या तणावामुळे व्यापार संकट; भारतीय बंदरांवर हजारो कंटेनर पडले अडकून
Iran-Israel War: मध्य पूर्वेतील वाढत्या युद्ध आणि भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक व्यापार मार्गांवर, विशेषतः होर्मुझच्या सामुद्रधुनी आणि पर्शियन आखातातून जाणाऱ्या पुरवठा साखळ्यांवर खोलवर परिणाम झाला आहे. याचा परिणाम आता भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील बंदरांवर, जसे की जेएनपीटी (नवी मुंबई) आणि मुंद्रा बंदर (गुजरात) थेट दिसून येत आहे, जिथे लॉजिस्टिक कोंडी गंभीर पातळीवर पोहोचली आहे.
युद्धाभोवतीच्या अनिश्चिततेमुळे प्रमुख शिपिंग कंपन्यांनी बुकिंग स्थगित केली आहे आणि केप ऑफ गुड होप सारख्या लांब पल्ल्याच्या मार्गांवर जहाजे वळवली आहेत. परिणामी, उच्च-मूल्य असलेल्या कृषी आणि औद्योगिक उत्पादनांसह हजारो कंटेनर भारतीय बंदरांवर अडकले आहेत.
सर्वात जास्त प्रभावित क्षेत्रे कृषी उत्पादने आहेत. सध्याची निर्यात खालीलप्रमाणे अडकल्याचा अंदाज आहे:
बासमती तांदूळ: ४००,००० टन (भारतीय बंदरांवर २००,००० टन, वाहतूकीत २००,००० टन)
ताजी द्राक्षे: ५,०००-६,००० टन (३००+ कंटेनर)
कांदे: ५,४०० टन (१५०-२०० कंटेनर, प्रामुख्याने नाशिकमधून)
केळी आणि डाळिंब: शेकडो टन (१,०००+ रीफर युनिट्समध्ये)
गोठवलेले म्हशीचे मांस: मोठ्या प्रमाणात (३००+ नाशवंत कंटेनर)
मध्य पूर्वेकडे जाणारे एकूण कंटेनर: विविध पश्चिम बंदरांवर २३,००० युनिट्स अडकले आहेत
या अडकलेल्या मालामुळे वाशी एपीएमसीसारख्या घाऊक बाजारपेठांमध्ये ‘रिव्हर्स-फ्लो संकट’ निर्माण झाले आहे. निर्यातीअभावी बाजारात अतिरिक्त साठा येत आहे, ज्यामुळे किमती घसरत आहेत. उदाहरणार्थ, केळी ₹२५/किलोवरून ₹१५/किलोवर आली आहेत.
आयात आणि उद्योगांवर परिणाम
निर्यातीसह आयातीवरही गंभीर परिणाम झाला आहे.
सल्फर आणि जिप्सम: ३००,००० टन शिपमेंटला विलंब
सुकामेवा आणि खजूर: बंदर अब्बाससारख्या केंद्रांवर ६००-७०० कंटेनर अडकले
एलपीजी: ५ मोठी वाहक जहाजे वळवली किंवा पुढे ढकलली
ऊर्जा सुरक्षा: भारतातील ८५% एलपीजी आणि ५५% एलएनजी आयात होर्मुझ मार्गावर अवलंबून आहे.
या व्यत्ययामुळे देशांतर्गत गॅसच्या किमती आणि औद्योगिक खर्चात वाढ होण्याची भीती आहे.
आर्थिक आणि लॉजिस्टिकल दबाव
जेएनपीटीवर ५,००० हून अधिक कंटेनर ग्राउंड आहेत, स्टोरेज आणि वीज शुल्क प्रति कंटेनर दररोज सरासरी ८,५०० आहे. घाऊक बाजारात पोहोचणारा अतिरिक्त साठा शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांचे नुकसान करत आहे. मध्य पूर्वेतील युद्धाचा भारताच्या पुरवठा साखळीवर खोलवर परिणाम होत आहे. जर इस्रायल-इराण संघर्ष सुरू राहिला तर कृषी निर्यात, औद्योगिक उत्पादन, ऊर्जा सुरक्षा आणि देशांतर्गत किमतींवर परिणाम व्यापक आणि दीर्घकालीन असेल.
