मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
डिझाइन क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी बॅचलर ऑफ डिझाइन (B.Des) हा एक महत्त्वाचा आणि संधींनी भरलेला पदवीपूर्व अभ्यासक्रम मानला जात आहे. हा चार वर्षांचा कोर्स असून, डिझाइनच्या विविध क्षेत्रांतील सखोल ज्ञान आणि प्रत्यक्ष कौशल्यांचा विकास या अभ्यासक्रमातून केला जातो. सर्जनशीलता, नाविन्यपूर्ण विचार आणि कलात्मक दृष्टिकोन असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी हा कोर्स करिअरच्या दृष्टीने अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे.
बॅचलर ऑफ डिझाइन या अभ्यासक्रमामध्ये फॅशन डिझाइनिंग, ज्वेलरी डिझाइनिंग, इंटेरियर डिझाइनिंग, व्हिज्युअल कम्युनिकेशन डिझाइन, टेक्स्टाईल डिझाइन, इंडस्ट्रियल डिझाइन, सेरामिक डिझाइन, फर्निचर डिझाइन तसेच ग्राफिक डिझाइन अशा विविध शाखांचा समावेश आहे. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आवडीनुसार या पैकी कोणत्याही एका क्षेत्रात स्पेशलायझेशन करण्याची संधी मिळते. त्यामुळे शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित क्षेत्रात करिअर करण्याचे अनेक मार्ग खुले होतात.
या अभ्यासक्रमासाठी कोणत्याही मान्यताप्राप्त शिक्षण संस्थेतून १२ वी परीक्षा उत्तीर्ण झालेले विद्यार्थी अर्ज करू शकतात. बी-डिझाइन कोर्ससाठी अर्ज करणाऱ्या उमेदवारांचे वय साधारणतः १९ ते २० वर्षांच्या दरम्यान असणे अपेक्षित आहे. निर्धारित वयोमर्यादेपेक्षा कमी किंवा अधिक वय असलेल्या विद्यार्थ्यांना या अभ्यासक्रमासाठी अर्ज करता येत नाही.
बॅचलर ऑफ डिझाइन अभ्यासक्रमाला प्रवेश घेण्यासाठी प्रवेश परीक्षा देणे बंधनकारक आहे. या कोर्समध्ये प्रवेश केवळ बारावीच्या गुणांवर आधारित नसतो. त्यामुळे इच्छुक विद्यार्थ्यांना प्रवेश परीक्षेची तयारी करणे आवश्यक ठरते. बहुतांश प्रवेश प्रक्रिया तीन टप्प्यांत पार पडते. पहिल्या टप्प्यात लेखी परीक्षा, दुसऱ्या टप्प्यात चित्रकला किंवा रेखाचित्र परीक्षा घेतली जाते, तर तिसऱ्या आणि अंतिम टप्प्यात विद्यार्थ्यांची वैयक्तिक मुलाखत घेतली जाते.
डिझाइन शिक्षणासाठी विविध नामांकित प्रवेश परीक्षा आयोजित केल्या जातात. यामध्ये डिझाइनसाठी पदवीपूर्व सामायिक प्रवेश परीक्षा, नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन (NID) प्रवेश परीक्षा, फुटवेअर डिझाइन आणि विकास संस्था ऑफ इंडिया सिलेक्शन टेस्ट, सिम्बायोसिस डिझाइन प्रवेश परीक्षा, स्कूल ऑफ फॅशन टेक्नॉलॉजी सामायिक प्रवेश परीक्षा तसेच युनायटेडवर्ल्ड इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन डिझाइन अभियोग्यता चाचणी यांचा समावेश आहे.
काही संस्था प्रवेश परीक्षेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांची निवड करतात, तर काही ठिकाणी १२ वीच्या गुणांच्या आधारेही प्रवेश दिला जातो. मात्र, बहुतांश संस्थांमध्ये प्रवेश परीक्षेला अधिक महत्त्व दिले जाते. या अभ्यासक्रमासाठी विद्यार्थ्यांकडे सर्जनशील विचारसरणी, चांगली संप्रेषण कौशल्ये, मजबूत कलात्मक क्षमता, सादरीकरण कौशल्य, रेखाचित्र काढण्याचे कौशल्य तसेच नाविन्यपूर्ण दृष्टिकोन असणे आवश्यक आहे.
डिझाइन क्षेत्रातील वाढती संधी आणि बदलती जीवनशैली पाहता, बॅचलर ऑफ डिझाइन हा अभ्यासक्रम आजच्या तरुणांसाठी एक आकर्षक आणि भविष्य घडवणारा पर्याय ठरत आहे.
