शुक्रवार, 23 ऑक्टोबर 2026
एआय ओळखू शकतो नैराश्याचे संकेत! मानसिक आरोग्य उपचारांमध्ये डॉक्टर हाच एकमेव खरा आधार
नैराश्य आणि इतर मानसिक आरोग्य समस्यांची सुरुवातीची लक्षणे ओळखण्यासाठी एआय उपयुक्त ठरू शकते, परंतु ते मानसिक आरोग्य उपचारांमध्ये डॉक्टर आणि तज्ज्ञांची भूमिका कधीही बदलू शकत नाही. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की भावनिक आधार, लवकर निदान आणि देखरेखीसाठी एआय एक उपयुक्त साधन ठरू शकते, तर विश्वास, सहानुभूती आणि वैद्यकीय निर्णयांसाठी मानवी कौशल्य आवश्यक राहील. जगभरातील लोक तणाव, भावनिक त्रास आणि त्यांची मानसिक स्थिती समजून घेण्यासाठी एआय चॅटबॉट्सचा वापर करत आहेत.(फोटो सौजन्य – istock)
अनेक अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, हे चॅटबॉट्स लोकांना त्यांच्या भावनांवर विचार करण्यास, माहिती मिळविण्यात आणि सुरुवातीचा भावनिक आधार देण्यास मदत करू शकतात. संशोधकांचे म्हणणे आहे की, काही प्रकरणांमध्ये, चिंता आणि नैराश्याची लक्षणे समजून घेण्यासाठी, आत्मपरीक्षणास प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि विचारशक्ती सुधारण्यासाठी एआय उपयुक्त ठरू शकते. तथापि, तज्ज्ञांनी असा इशारा दिला आहे की, एआय कधीकधी चुकीचा सल्ला देऊ शकते आणि गंभीर मानसिक त्रासाची लक्षणे ओळखण्यात अयशस्वी होऊ शकते.
ऑकलंड विद्यापीठातील संशोधक एआय बोलण्याची पद्धत, आवाज, शब्दांची निवड आणि भावनिक संकेतांच्या आधारेनैराश्याची सुरुवातीची लक्षणे ओळखू शकते का?, याचा अभ्यास करत आहेत. त्यांचा उद्देश डॉक्टरांची जागा घेणे हा नाही, तर लवकर निदान आणि देखरेखीसाठी मदत करू शकणारी साधने विकसित करणे हा आहे.
मधुमेहाच्या रुग्णांनी सकाळी रिकाम्या पोटी खावेत ‘हे’ पदार्थ; ब्लड शुगर दिवसभर राहील नियंत्रणात
तज्ज्ञांच्या मते, मानसिक आरोग्य सेवा केवळ माहिती देण्यापुरती मर्यादित नाही. विश्वास, सहानुभूती, मानवी नातेसंबंध आणि वैद्यकीय निर्णयक्षमता महत्त्वाची भूमिका बजावतात, जे एआय देऊ शकत नाही. तथापि, एआयच्या वापरामध्ये गोपनीयता, डेटा सुरक्षा आणि पक्षपातासारखी आव्हाने कायम आहेत. संवेदनशील मानसिक आरोग्य डेटाचा सुरक्षित वापर आणि एआयवरील अति-अवलंबन टाळणे आवश्यक आहे. तज्ज्ञांचा विश्वास आहे की भविष्यात मानसिक आरोग्य सेवांची उपलब्धता वाढवण्यासाठी, समस्या लवकर ओळखण्यासाठी आणि डॉक्टरांना मदत करण्यासाठी एआय उपयुक्त ठरू शकते. तंत्रज्ञान जरी नमुने ओळखू शकत असले, तरी सहानुभूती आणि मानवी समजूतदारपणाची भूमिका नेहमीच महत्त्वपूर्ण राहील.
Ans: एआय आवाजातील बदल, बोलण्याची शैली, चेहऱ्यावरील हावभाव, लिखाणातील पॅटर्न किंवा प्रश्नावलीतील उत्तरांचे विश्लेषण करून नैराश्याची संभाव्य लक्षणे ओळखण्यास मदत करू शकतो. मात्र, तो अंतिम निदान करत नाही.
Ans: नाही. एआय हे केवळ सहाय्यक साधन आहे. नैराश्याचे अंतिम निदान आणि उपचारांचा निर्णय मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञच घेतात.
Ans: डॉक्टर रुग्णाचा वैद्यकीय इतिहास, लक्षणे, मानसिक स्थिती आणि इतर आरोग्यविषयक बाबींचे सखोल मूल्यमापन करून योग्य उपचार, समुपदेशन किंवा औषधोपचार सुचवतात.
