शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
आकाशात हजारो फूट उंचावरून वेगाने उडणारे विमान पाहिले की अनेकांच्या मनात प्रश्न उभा राहतो. इतक्या धोकादायक हवामानात विमान सुरक्षित कसे राहते? धुके, प्रचंड वादळ, जोरदार पाऊस, विजांचा कडकडाट अशा परिस्थितीत एका छोट्याशा चुकीचा परिणाम जीवघेणा ठरू शकतो. मात्र आधुनिक विमानवाहतूक व्यवस्था ही अशा संकटांना तोंड देण्यासाठी अत्यंत प्रगत आणि काटेकोर असते.
धुके असताना विमान कसे उतरते?
धुके म्हणजे वैमानिकांसाठी सर्वात मोठे आव्हान. दृश्यता कमी झाली की रनवे दिसत नाही. अशा वेळी Instrument Landing System (ILS) महत्त्वाची भूमिका बजावते. या प्रणालीच्या मदतीने वैमानिक डोळ्यांवर नाही, तर उपकरणांवर विश्वास ठेवून विमान उतरवतो. विमानतळावरील रडार, लाईट्स आणि संगणक प्रणाली वैमानिकाला अचूक दिशा देतात. तरीही धुके खूपच दाट असल्यास विमान डायव्हर्ट (इतर विमानतळावर वळवले) केले जाते.
वादळ आणि जोरदार वारे
वादळात विमान हलताना प्रवाशांना भीती वाटते, पण प्रत्यक्षात विमानांची रचना वादळ सहन करण्यास सक्षम असते. टर्ब्युलन्स म्हणजे हवेतील अस्थिरता ती धोकादायक नसून अस्वस्थ करणारी असते. वैमानिक हवामान अहवालांच्या आधारे वादळाचा मार्ग टाळण्याचा प्रयत्न करतात. अतिशय तीव्र वादळ असल्यास उड्डाण रद्द किंवा उशीराने केले जाते.
विजा विमानाला धोका ठरतात का?
अनेकांना वाटते की विज पडली तर विमान कोसळेल. प्रत्यक्षात बहुतेक व्यावसायिक विमानांवर वर्षातून एक-दोन वेळा वीज पडतेच. विमानाचे बाह्य आवरण असे डिझाइन केलेले असते की वीज थेट शरीरातून वाहून बाहेर निघून जाते. आतल्या यंत्रणांवर त्याचा परिणाम होत नाही. त्यामुळे विजा सहसा धोकादायक ठरत नाहीत.
पाऊस, बर्फ आणि थंडी
जोरदार पावसामुळे इंजिन बंद पडेल अशी भीती अनेकांना असते, पण इंजिन पाणी, गारपीट आणि बर्फ सहन करण्यास तयार असते. थंड प्रदेशात बर्फ साचू नये म्हणून De-icing प्रणाली वापरली जाते. उड्डाणापूर्वी विमानाच्या पंखांवर विशेष द्रव फवारला जातो, जेणेकरून बर्फ साचणार नाही.
मानवी चूक: सर्वात मोठा धोका
इतकी आधुनिक तंत्रज्ञान व्यवस्था असतानाही विमान अपघातांचा मोठा कारणीभूत घटक म्हणजे मानवी चूक. वैमानिक, एअर ट्रॅफिक कंट्रोल किंवा ग्राउंड स्टाफकडून झालेली एक छोटी चूकही मोठा अपघात घडवू शकते. म्हणूनच वैमानिकांचे प्रशिक्षण अत्यंत कठोर असते आणि प्रत्येक निर्णय अनेक पातळ्यांवर तपासला जातो.
धुके, वादळ, विजा अशा कठीण परिस्थितीतून विमान सुरक्षितपणे प्रवास करते, कारण त्यामागे अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, प्रशिक्षित वैमानिक आणि कठोर सुरक्षा नियम असतात. तरीही, आकाशात एक चूक म्हणजे आयुष्यभराचे दुःख ठरू शकते, याची जाणीव ठेवूनच विमानवाहतूक व्यवस्था सतत अधिक सुरक्षित करण्याचा प्रयत्न केला जातो. म्हणूनच विमान प्रवास हा आजही जगातील सर्वात सुरक्षित प्रवास प्रकारांपैकी एक मानला जातो.
