मे २०२६ मध्ये प्रसिद्ध वैद्यकीय नियतकालिक ‘द लॅन्सेट’ अहवालानुसार, यापुढे या आजाराचा उल्लेख ‘पीएमओएस’ असा केला जाईल. ‘पॉलीसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम’ हे नाव तांत्रिकदृष्ट्या योग्य नाही; कारण अल्ट्रासाउंड रिपोर्टमध्ये दिसणाऱ्या गाठी (सिस्ट) या प्रत्यक्षात कोणत्याही आजाराच्या गाठी नसून, वाढ खुंटलेली स्त्रीबीजे (अरेस्टेड फॉलिकल्स) आहेत. पण आजाराचे नाव बदलण्याचा आणि तुमच्या डोळ्यांचा काय संबंध असू शकतो? वास्तवात, हा संबंध बहुतेकांच्या कल्पनेपेक्षाही खूप जास्त आहे. म्हणूनच, डॉ. हिमांशु शेखर, सीनियर ऑप्थॅल्मोलॉजिस्ट आणि बोर्ड डायरेक्टर व चीफ स्ट्रॅटेजी ऑफिसर (क्लिनिकल आणि टीम बिल्डिंग), एएसजी आय हॉस्पिटल, यांच्याकडून याबाबत अधिक माहिती जाणून घेऊयात.
Heart Disease: धावपळीच्या आयुष्यात हृदय थकतंय? ‘या’ संकेतांकडे करु नका दुर्लक्ष, जिवावर बेतू शकतं
आता अधिकृतपणे असे मानले गेले आहे की, पीएमओएस या आजारामध्ये शरीराचे अनेक अवयव एकाच वेळी प्रभावित होतात. हा आपल्या हार्मोन्सवर (एंडोक्रिनोलॉजी), चयापचय, प्रजनन क्षमता, त्वचा आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम करतो. याचा शेवटचा पैलू (मानसिक आणि शारीरिक संबंध) खूप महत्त्वाचा आहे कारण पीएमओएस डोळ्यांच्या आरोग्यावरही परिणाम करू शकतो. जेव्हा एखाद्या आजाराचे संपूर्ण लक्ष फक्त प्रजनन अवयवांवर असते, तेव्हा डोळ्यांसारख्या समस्यांकडे दुर्लक्ष होते. जुने नाव (पीसीओएस) असल्यामुळे आतापर्यंत हा दुष्परिणाम दुर्लक्षित राहिला होता. या आजाराचा डोळ्यांशी असलेला संबंध याच्या दोन मुख्य कारणांशी जोडलेला आहे: अँड्रोजन हार्मोन वाढणे आणि शरीरात इन्सुलिनचा योग्य वापर न होणे (इन्सुलिन रेझिस्टन्स).
मेइबोमियन ग्रंथी आपल्या पापण्यांमध्ये असलेल्या लहान ग्रंथी असतात, ज्या तेलाचा स्राव करतात आणि डोळ्यांतील अश्रू सुकण्यापासून रोखतात. या समस्येमागे अंतर्गत सूज, अँड्रोजन हार्मोन वाढणे आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्स ही मुख्य कारणे असू शकतात. यापैकी इन्सुलिन रेझिस्टन्स हे असे एक कारण आहे, ज्याचे डॉक्टर अनेकदा वेळेवर निदान करू शकत नाहीत.
शरीरातील ग्लुकोजची पातळी वाढल्यामुळे डोळ्यांमधील रक्तवाहिन्या खराब होऊ शकतात. यामुळे ‘डायबेटिक रेटिनोपैथी’ सारख्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. याव्यतिरिक्त, शरीराच्या अंतर्गत भागांमध्ये होणारी सूज ‘युव्हाइटिस’चे कारण बनू शकते, ज्याचा अर्थ डोळ्याच्या मधल्या थराला सूज येणे असा होतो. अलीकडेच दृष्टीपटलाबाबत (रेटिना) नवीन वैज्ञानिक पुरावेही समोर आले आहेत. जरी काही संशोधने असे दर्शवतात की कदाचित हा आजार रेटिनल नर्व्ह फायबर लेयर सुरक्षित ठेवण्यास मदत करतो, तरीही दुसरीकडे अनेक संशोधनातून असेही समोर आले आहे की चयापचयाशी संबंधित आजार जसे की इन्सुलिन रेझिस्टन्स आणि लठ्ठपणा डोळ्यांना ‘मॅक्युलर’ समस्यांसाठी अधिक संवेदनशील बनवू शकतात, त्यामुळे डोळ्यांच्या मध्यभागी दृष्टी कमकुवत होण्याचा धोका वाढतो.
मेडिकल क्षेत्रात वापरली जाणारी नावेच हे ठरवतात की आजाराचे निदान कसे होईल, त्यावर उपचार काय असतील आणि त्यावर संशोधन कसे केले जाईल. जुने नाव केवळ ओव्हरीच्या गाठींवर केंद्रित होते, ज्यामुळे डॉक्टर आणि रुग्णांचे लक्ष या आजाराच्या हार्मोनल आणि मेटाबॉलिक पैलूंवर जाऊच शकले नाही. सोबतच, शरीराच्या इतर अवयवांवर जसे की डोळ्यांवर होणाऱ्या याच्या दुष्परिणामांकडेही पूर्णपणे दुर्लक्ष केले गेले. आता जेव्हा नवीन नाव (पीएमओएस) याचा हार्मोनल आणि मेटाबॉलिक स्वभाव स्पष्टपणे दर्शवते, तेव्हा या आजाराच्या उपचारात आणि योग्य देखभालीमध्ये ऑप्थल्मोलॉजिस्टच्या भूमिकेचा मार्गही मोकळा झाला आहे.
