जलप्रदूषणामुळे काय होतात तोटे (फोटो सौजन्य - iStock)
देशभरातील भूजल सर्वेक्षणांमधून असे स्पष्ट झाले आहे की अनेक भागांतील पाण्यात नायट्रेट, फ्लोराइड आणि आर्सेनिक यांसारखी विषारी रसायने व जड धातू आढळून येत आहेत. केंद्रीय भूजल मंडळाच्या माहितीनुसार, भारतातील सुमारे २० टक्के भूजल नमुन्यांमध्ये रासायनिक घटकांचे प्रमाण ठरवलेल्या मर्यादेपेक्षा जास्त आहे. या प्रकारचे प्रदूषक पाण्याचा रंग, रूप किंवा चव बदलत नाहीत, त्यामुळे घरांमध्ये दीर्घकाळ नकळत दूषित पाण्याचा वापर होत राहतो.
सांडपाण्यामुळेही समस्या
इंदूरसारख्या शहरांमध्ये पाणीपुरवठ्यातील चढउतार आणि प्रक्रिया न केलेल्या सांडपाण्याच्या मिश्रणामुळे काही भागांतील पाण्याच्या गुणवत्तेवर मोठा परिणाम झाला आहे. दुसरीकडे, गांधीनगर आणि ग्रेटर नोएडा यांसारख्या शहरांमध्ये सातत्याने होणारे बांधकाम, बेसुमार भूजल उपसा आणि सांडपाणी प्रक्रिया व्यवस्थेतील कमतरता यांमुळे भूजलावर मोठा ताण येत आहे. हवामानातील बदल आणि शहरी भागांतील असमान जलव्यवस्थापनामुळे ही समस्या अधिक गंभीर होत आहे.
महापालिका सांडपाणी प्रक्रिया आणि वितरण जाळे सुधारण्याच्या दिशेने प्रयत्न करत असल्या तरी, वेगवेगळ्या वसाहतींमध्ये, इतकेच नव्हे तर एकाच इमारतीतील वेगवेगळ्या घरांमध्येही पाण्याच्या शुद्धतेत मोठा फरक आढळतो. पायाभूत सुविधांमधील त्रुटी, योग्य देखभालीचा अभाव आणि स्रोतावर पाणी शुद्धीकरणाच्या अनियमित पद्धती यामुळे केवळ सरकारी पाणीपुरवठ्यावर अवलंबून राहणे आता अनेक कुटुंबांसाठी कठीण झाले आहे.
काय सांगतो अभ्यास
घरगुती वॉटर फिल्ट्रेशन प्रणाली पाणी साठवण किंवा वितरणादरम्यान मिसळणारी घाण अडवण्याचे काम करतात. आयआयटी मद्रासच्या एका अभ्यासासह स्वतंत्र वैज्ञानिक चाचण्यांतून असे दिसून आले आहे की साधे किंवा ब्रँड नसलेले फिल्टर पहिल्या १० लिटर पाणी गाळल्यानंतरच निकामी ठरू शकतात. याउलट, प्रमाणित फिल्ट्रेशन तंत्रज्ञान दीर्घकाळासाठी, काही प्रकरणांमध्ये १२,००० लिटरपर्यंत पाणी प्रभावीपणे शुद्ध करू शकते.
ठोका ठोका, टाळे ठोका! निसर्गसंपन्न कोकण…; ‘लक्ष्मी ऑरगॅनिक’विरुद्ध कॉँग्रेस अन् स्थानिकांचे आंदोलन
कशी होऊ शकते समस्या दूर
आधुनिक वॉटर फिल्ट्रेशन तंत्रज्ञान पाण्यातील विविध समस्या दूर करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आले आहे. हे तंत्रज्ञान पाण्यातील घाण काढून टाकते, विषारी रसायने दूर करते आणि हानिकारक सूक्ष्मजीव नष्ट करण्यात मदत करते. स्वच्छ आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी सातत्याने उपलब्ध झाल्यास पचनसंस्था मजबूत राहते, रोगप्रतिकारशक्ती वाढते आणि एकूणच शरीर निरोगी राहते.
केवळ पाण्याच्या उपलब्धतेवर लक्ष केंद्रित करणे पुरेसे नाही, तर त्याच्या गुणवत्तेवर आणि सुरक्षिततेवरही तितकेच लक्ष देणे आवश्यक आहे. जलप्रदूषणाची समस्या सोडवण्यासाठी सर्वांनी एकत्रितपणे काम करणे गरजेचे आहे. यामध्ये पायाभूत सुविधा सुधारणे, नियामक संस्थांकडून प्रभावी देखरेख आणि घरगुती पातळीवर पाण्याच्या शुद्धतेबाबत सुज्ञ निर्णय घेणे यांचा समावेश होतो. सुरक्षित पिण्याचे पाणी प्रत्येक घरापर्यंत पोहोचवणे हे केवळ आरोग्यासाठीच नव्हे, तर शहरी जीवन दीर्घकालीन स्वरूपात अधिक चांगले बनवण्यासाठीही एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.
