संग्रहित फोटो
चास-वाडा : खेड आणि शिरूर तालुक्यांची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या चासकमान धरणातील पाणीसाठा झपाट्याने कमी झाल्याने तब्बल ३४ वर्षांपूर्वी जलाशयात गेलेल्या जुन्या वाडा गावाचे अवशेष पुन्हा एकदा उघडकीस येऊ लागले आहेत. विशेषतः गावातील प्राचीन मंदिरांचे कळस आणि वास्तूंचे अवशेष दिसू लागल्याने विस्थापित ग्रामस्थांच्या आठवणींना उजाळा मिळत असून, परिसरात पर्यटकांचीही मोठी गर्दी होत आहे.
चासकमान धरण उभारणीसाठी अनेक गावांचे स्थलांतर करण्यात आले होते. त्यामध्ये भीमा नदीच्या काठावर वसलेले वाडा हे गाव सामाजिक, सांस्कृतिक आणि व्यापारी दृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जात होते. मोठी बाजारपेठ, पारंपरिक वाडे, धार्मिक यात्रा आणि विविध समाजघटकांतील सलोखा यामुळे गावाची स्वतंत्र ओळख निर्माण झाली होती. धरण प्रकल्पामुळे १९९२ मध्ये हे गाव जलाशयाखाली गेले आणि अनेक कुटुंबांना आपली घरे, शेती व उपजीविकेची साधने सोडून नव्या ठिकाणी स्थलांतर करावे लागले.
पाण्याबाहेर दिसू लागली प्राचीन मंदिरे
धरणातील पाणी कमी झाल्यानंतर ग्रामदैवत धर्मराज मंदिरासह मारुती, विठ्ठल-रुख्माई, शनी, राम, लक्ष्मीनारायण, गणपती, भीमाशंकर आणि दत्त मंदिरांचे काही भाग पुन्हा दिसू लागले आहेत. विशेष म्हणजे जवळपास तीन दशकांहून अधिक काळ पाण्याखाली राहूनही या मंदिरांच्या रचना मोठ्या प्रमाणात सुस्थितीत असल्याचे दिसून येत आहे. मंदिरांचे कळस आणि बांधकामाचे अवशेष पाहताच अनेक विस्थापित ग्रामस्थ भावूक झाले. बालपणीचे दिवस, सण-उत्सव, यात्रा, गावातील सामाजिक जीवन आणि आपली जुनी घरे यांची आठवण पुन्हा जागी झाल्याचे ग्रामस्थ सांगत आहेत.
इतिहास पाहण्यासाठी पर्यटकांची गर्दी
पाण्याखालून बाहेर आलेल्या या मंदिरांचे दर्शन घेण्यासाठी परिसरातील नागरिकांसह पर्यटक मोठ्या संख्येने भेट देत आहेत. अनेक जण या ऐतिहासिक वारशाचे छायाचित्रण करत असून, त्यामुळे नव्या पिढीला जुन्या वाडा गावाचा इतिहास समजण्यास मदत होत आहे.
धरणातील साठा चिंताजनक पातळीवर
यंदा अपुऱ्या पावसामुळे चासकमान धरणातील पाणीसाठ्यात मोठी घट झाली आहे. सध्या धरणात सुमारे ६.१३ टक्के (०.५२ टीएमसी) इतकाच साठा शिल्लक असल्याचे सांगितले जात आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत साठा यापेक्षा अधिक होता. त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याचे नियोजन आणि आगामी पावसाळ्यापर्यंतच्या गरजा याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, पिण्याच्या पाण्यासाठी आवश्यक साठा राखून ठेवण्याचे नियोजन करण्यात आले असून आवर्तन बंद झाल्यानंतर साठा काही प्रमाणात स्थिर राहण्याची अपेक्षा आहे.
इतिहास, संस्कृती आणि भावनांचा संगम
चासकमान धरणातील पाणी ओसरल्यानंतर समोर आलेले जुने वाडा गाव हे केवळ दगड-मातीचे अवशेष नसून एका समृद्ध संस्कृतीचे, परंपरेचे आणि हजारो लोकांच्या आयुष्याशी निगडित असलेल्या आठवणींचे प्रतीक आहे. तीन दशकांनंतर पुन्हा दर्शन देणारी ही मंदिरे विस्थापित ग्रामस्थांसाठी भावनिक पर्वणी ठरत असून इतिहास आणि वर्तमान यांचा अनोखा संगम अनुभवण्याची संधी देत आहेत.
