सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
श्रावण महिन्यासाठी शिवमंदिरे पूर्णपणे सजवण्यात आली आहेत. भगवान शिवाची पूजा करण्यासाठी पहिल्या दिवशी भक्तांनी मंदिरांमध्ये गर्दी केली. ठाणे पश्चिममधील जांभळी नाकाजवळ असलेले प्रसिद्ध ऐतिहासिक कौपिनेश्वर मंदिर लाखो भक्तांचे पूजनीय आहे. त्यांना ठाण्याचे रक्षक आणि ग्रामदेवता मानले जाते. मंदिराच्या गर्भगृहात राज्यातील सर्वात मोठे शिवलिंग आहे.
मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर नंदी विराजमान आहे. हे शिवलिंग पाच फूट व्यासाचे आणि पाच फूट उंच आहे. दिवाळीनंतर, वैकुंठ चतुर्दशीच्या मध्यरात्री १२ वाजता भगवान शिवाला कमळ अर्पण केले जाते. त्या दिवसापासून शिवलिंग तिळाच्या दाण्यासारखे वाढते. जेव्हा नंदी आणि शिवलिंग एकमेकांसमोर येतात, तेव्हाच शिवलिंगाची पूजा केली जाते. तेव्हाच अनर्थ ओढवतो, असे प्राचीन लोक सांगतात. श्रावण महिन्यात देवतेला एक हजार बेलपत्री, फुले आणि इतर वस्तूंचा अभिषेक केला जातो.
मंदिर परिसरात भगवान ब्रह्मा, श्रीराम, दक्षिणमुखी हनुमान, देवी शीतला, काशी विश्वलिंगेश्वर, गुरु दत्तात्रेय, गरुड, कालिका आणि माता गायत्री यांच्या मूर्ती आहेत. जुनी लाल कौले आणि लाकडी रचना भक्तांना खरोखरच मोहित करतात. कौपिनेश्वर मंदिर हे एक प्राचीन आणि पवित्र शिवमंदिर असून, ते त्याच्या अद्वितीय स्थापत्यकलेसाठी आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहे, हे मंदिर भगवान शिवाला समर्पित असून, त्याची रचना आणि सजावट ही पारंपरिक भारतीय मंदिर स्थापत्यकलेचे एक उत्कृष्ट उदाहरण आहे.
हे मंदिर सुरुवातीला लाकडाचे बांधले होते आणि त्यानंतर काही वर्षांनी एका भव्य दगडी मंदिराचे बांधकाम करण्यात आले. श्री कौपिनेश्वर महाराजांची पूजा ब्रह्म मुहूर्तावर सायंकाळी ४ वाजता आणि संध्याकाळी ६ ते ७ या वेळेत पंचामृत आरतीसह केली जाते, असे मंदिराच्या पुजाऱ्यांनी सांगितले.
श्री कौपिनेश्वर भोलेनाथांचे दर्शन घेण्यासाठी, विधी करण्यासाठी आणि प्रसाद ग्रहण करण्यासाठी दररोज हजारो भाविक येतात. सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत भाविकांची गर्दी असते. कौपिनेश्वर महादेवांच्या दर्शनासाठी लोक दूरदूरवरून येतात. श्रावण महिना आणि महाशिवरात्रीच्या वेळी भाविकांची गर्दी विशेषतः जास्त असते.
महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने लाखो भाविक श्री कौपिनेश्वर मंदिराला भेट देतात. शिवरात्रीच्या दिवशी पहाटे ३ वाजल्यापासूनच गर्दी सुरू होते. दिवाळी, नवरात्री आणि गुरुपौर्णिमेच्या वेळी लाखो भाविक कौपिनेश्वर मंदिराला भेट देतात. पुजारी विनायक गाडे म्हणाले, भाविक येतात त्यांना त्यांच्या हेतूनुसार महादेव इच्छित फळ देतात. चैत्र ते फाल्गुन महिन्यापर्यंत सर्व हिंदू सण साजरे केले जातात. महाशिवरात्री, गुढीपाडवा, नवरात्री, होळी, हनुमान जयंती आणि राम जन्मोत्सव यांसारखे धार्मिक विधी मोठ्या समारंभाने साजरे केले जातात.
शिलाहार घराण्याचे शासक इ.स. ८१० ते १२४० या काळात ठाण्यावर राज्य करत होते. ते भगवान शिवाचे भक्त होते आणि म्हणूनच त्यांनी त्यांच्या काळात कौपिनेश्वर मंदिराची निर्मिती केली. पुजारी विनायक गाडे यांनी सांगितले की, हे मंदिर पाण्याखाली बुडाले होते असे मानले जाते. त्यानंतर, मराठा सुभेदार रामजी महादेव विवळकर यांनी १७६० मध्ये त्याची पुनर्बांधणी केली. तेव्हापासून मंदिर परिसरात लक्षणीय विकास झाला असल्याचे कौपिनेश्वर मंदिर समिती ट्रस्टचे सदस्य रवींद्र विश्वनाथ उटेकर यांनी सांगितले.
Ans: या मंदिराच्या गाभाऱ्यात राज्यातील सर्वात मोठ्या शिवलिंगांपैकी एक शिवलिंग असून, हे मंदिर ठाण्याचे ग्रामदैवत म्हणून ओळखले जाते.
Ans: हे मंदिर शिलाहार राजवटीच्या काळात बांधले गेल्याचे मानले जाते. पुढे इ.स. 1760 मध्ये मराठा सुभेदार रामजी महादेव विवळकर यांनी त्याचा जीर्णोद्धार केला.
Ans: श्रावण महिना, महाशिवरात्री आणि वैकुंठ चतुर्दशीच्या काळात मंदिराचे धार्मिक महत्त्व अधिक वाढते. मात्र वर्षभर भाविक येथे दर्शनासाठी येत असतात.
