गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
आषाढी एकादशी म्हणजे वारकरी संप्रदायासाठी अत्यंत पवित्र आणि आनंदाचा दिवस. पंढरपूरच्या श्री विठ्ठल-रुक्मिणीच्या दर्शनासाठी लाखो वारकरी पायी वारी करतात. मात्र, प्रत्येकाला पंढरपूरला जाणे शक्य नसते. त्यामुळे महाराष्ट्रातील अनेक ठिकाणी, विशेषतः रेल्वे स्थानके आणि लोकल गाड्यांमध्येही आषाढी एकादशीचा उत्सव मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो.
मुंबई उपनगरीय रेल्वे मार्गावरील डोंबिवली, ठाणे, कल्याण, दादर, छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (सीएसएमटी) तसेच इतर स्थानकांवर सकाळपासूनच विठ्ठलनामाचा गजर घुमू लागतो. अनेक भजन मंडळे टाळ-मृदंगाच्या साथीने अभंग, गवळणी आणि हरिपाठ सादर करतात. प्रवासीही या भक्तिमय वातावरणात सहभागी होत “ज्ञानोबा-तुकाराम”चा जयघोष करतात.
लोकल गाड्यांमध्येही वारकरी वेशभूषा परिधान केलेले भाविक टाळ-मृदंगासह भजन-कीर्तन करतात. प्रवासादरम्यान विठ्ठलाचे अभंग, हरिनामाचा गजर आणि भक्तिगीते यामुळे संपूर्ण डबा भक्तिरसात न्हाऊन निघतो. अनेक प्रवासी काही काळासाठी का होईना, दैनंदिन धावपळीचा विसर पडून या भक्तिमय वातावरणाचा आनंद घेतात.
डोंबिवलीसारख्या शहरांमध्ये स्थानिक सामाजिक संस्था, भजन मंडळे आणि वारकरी मंडळी एकत्र येऊन स्थानक परिसरात विठ्ठल-रुक्मिणीची प्रतिमा सजवतात. काही ठिकाणी महाप्रसादाचे आयोजन, तर काही ठिकाणी दिंडीचे स्वागत आणि कीर्तनाचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात.
या उपक्रमांमुळे आषाढी एकादशीचा आध्यात्मिक संदेश अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचतो. आधुनिक जीवनशैलीतही भक्ती, संस्कृती आणि वारकरी परंपरा जिवंत ठेवण्याचे काम हे कार्यक्रम करत आहेत. रेल्वे स्थानकांवरील आणि लोकलमधील हे भक्तिमय क्षण प्रवाशांसाठी अविस्मरणीय अनुभव ठरतात.
आषाढी एकादशी निमित्त रेल्वे स्थानकांवर भजन, कीर्तन, दिंडी आणि वारकरी परंपरेचे कार्यक्रम साजरे करण्याची परंपरा भारतीय रेल्वेच्या अधिकृत उपक्रमातून संपूर्ण देशभर एकाच वेळी सुरू झालेली नाही तर स्थानिक वारकरी मंडळे, सामाजिक संस्था आणि रेल्वे प्रशासन यांच्या सहकार्याने विविध ठिकाणी स्वतंत्रपणे सुरू झाली. विशेषतः मध्य रेल्वेच्या डोंबिवली, ठाणे, कल्याण, पुणे, चिंचवड, पिंपरी यांसारख्या स्थानकांवर वारकरी मंडळांनी अनेक वर्षांपासून आषाढी एकादशीचे कार्यक्रम आयोजित केले आहेत. नंतर ही परंपरा इतर काही स्थानकांवरही विस्तारली.
रेल्वे स्थानकांवर टाळ-मृदंगासह हरिनाम सप्ताह आणि भजन.
लोकल गाड्यांमध्ये अभंग, हरिपाठ आणि विठ्ठल नामस्मरण.
वारकरी वेशभूषेत भाविकांचा उत्साही सहभाग.
विठ्ठल-रुक्मिणी प्रतिमेची आकर्षक सजावट.
महाप्रसाद, दिंडी स्वागत आणि कीर्तनाचे आयोजन.
प्रवाशांमध्ये भक्ती, एकता आणि सामाजिक सलोखा वाढवणारे उपक्रम.
आषाढी एकादशी हा केवळ धार्मिक सण नसून भक्ती, संस्कृती आणि सामाजिक ऐक्याचा उत्सव आहे. डोंबिवलीसह महाराष्ट्रातील विविध रेल्वे स्थानके आणि लोकल गाड्यांमध्ये होणारे हे कार्यक्रम वारकरी परंपरेचे जतन करतानाच लाखो प्रवाशांच्या मनात विठ्ठलभक्तीची ज्योत प्रज्वलित ठेवतात
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पंढरपूरला जाता न येणाऱ्या भाविकांना विठ्ठलभक्तीचा अनुभव देता यावा आणि वारकरी परंपरा जपली जावी, यासाठी हे कार्यक्रम आयोजित केले जातात.
Ans: ही परंपरा स्थानिक वारकरी मंडळे, सामाजिक संस्था आणि रेल्वे प्रशासन यांच्या सहकार्याने विविध ठिकाणी स्वतंत्रपणे सुरू झाली.
Ans: डोंबिवली, ठाणे, कल्याण, पुणे, चिंचवड, पिंपरी, दादर आणि छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT) येथे असे कार्यक्रम विशेष प्रसिद्ध आहेत.
