शुक्रवार, 24 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- गुगल
महाराष्ट्रातील लातूर शहर हे इतिहास, संस्कृती, व्यापार आणि धार्मिक परंपरांचा सुंदर संगम मानले जाते. या शहराच्या मध्यभागी असलेल्या गंज गोलाईच्या केंद्रस्थानी वसलेले श्री जगदंबा देवी मंदिर हे लातूरकरांच्या श्रद्धेचे, भक्तीचे आणि सांस्कृतिक अस्मितेचे प्रतीक आहे. गजबजलेल्या बाजारपेठेच्या मध्यभागी असलेले हे मंदिर अनेक दशकांपासून भाविकांना आध्यात्मिक आधार देत आहे. व्यापारासाठी, खरेदीसाठी किंवा दैनंदिन कामांसाठी गंज गोलाईत येणारा प्रत्येकजण देवीच्या दर्शनानेच आपल्या दिवसाची सुरुवात किंवा सांगता करण्याचा प्रयत्न करतो.
लातूर शहराची ओळख म्हणून गंज गोलाईचे नाव सर्वप्रथम घेतले जाते. नियोजनबद्ध पद्धतीने उभारलेल्या या गोलाकार बाजारपेठेत अनेक रस्ते एकत्र येतात. या गोलाकार रचनेच्या मध्यभागी श्री जगदंबा देवीचे मंदिर उभारण्यात आले असून, शहराच्या विकासासोबतच या मंदिराचे महत्त्वही सातत्याने वाढत गेले आहे.
गंज गोलाई केवळ व्यापारी केंद्र नाही, तर सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचेही केंद्रबिंदू आहे. अशा गजबजलेल्या ठिकाणी देवीचे मंदिर असल्याने श्रद्धा आणि व्यवहार यांचा सुंदर मिलाफ येथे अनुभवायला मिळतो.
श्री जगदंबा देवी मंदिराचा इतिहास अत्यंत प्राचीन मानला जातो. स्थानिक परंपरा आणि श्रद्धेनुसार या मंदिराचा संबंध राष्ट्रकूट राजवटीच्या काळाशी जोडला जातो. राष्ट्रकूटांनी दक्षिण आणि मराठवाडा परिसरात अनेक मंदिरे, स्थापत्यकला आणि धार्मिक केंद्रांना आश्रय दिला होता. त्याच ऐतिहासिक परंपरेचा वारसा या मंदिरातही दिसून येतो, असे मानले जाते.
इतिहासकारांच्या मते, या परिसरात देवी उपासनेची परंपरा अनेक शतकांपासून सुरू आहे. काळानुसार मंदिराची दुरुस्ती, जीर्णोद्धार आणि विस्तार होत गेला; मात्र देवीबद्दलची लोकांची श्रद्धा कधीच कमी झाली नाही.
मराठवाड्यातील अनेक भाविक श्री जगदंबा देवीला तुळजापूरच्या श्री तुळजाभवानीचेच स्वरूप मानतात. लोकांच्या श्रद्धेनुसार हे मंदिर तुळजाभवानीच्या शक्तिपीठाशी आध्यात्मिकदृष्ट्या जोडलेले आहे. त्यामुळे तुळजापूरला जाणे शक्य नसलेल्या अनेक भाविकांसाठी गंज गोलाईतील जगदंबा मंदिर हे तितकेच पवित्र आणि पूजनीय स्थान ठरते. अनेक भक्त कोणत्याही शुभ कार्यापूर्वी, नवीन व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी किंवा महत्त्वाच्या निर्णयाआधी येथे देवीचे दर्शन घेऊन तिचे आशीर्वाद घेतात.
मंदिराचा परिसर आकाराने मोठा नसला तरी अत्यंत प्रसन्न आणि सात्त्विक आहे. गाभाऱ्यात विराजमान असलेली श्री जगदंबा देवीची मूर्ती भक्तांचे मन शांत करते. देवीला आकर्षक वस्त्रे, दागिने, फुलांचे हार आणि विविध अलंकारांनी सजविले जाते. सकाळ-संध्याकाळ होणारी आरती, घंटानाद, शंखध्वनी आणि मंत्रोच्चार यामुळे संपूर्ण परिसर भक्तिमय वातावरणाने भारावून जातो. बाहेर बाजारपेठेची सततची धावपळ सुरू असली तरी मंदिरात प्रवेश करताच मनाला एक वेगळीच शांतता अनुभवायला मिळते. यामुळे हे मंदिर आध्यात्मिक समाधानाचे केंद्र बनले आहे.
गंज गोलाई हा लातूरमधील सर्वाधिक वर्दळीचा भाग असल्यामुळे मंदिरात दिवसभर भाविकांची ये-जा सुरू असते. व्यापारी, विद्यार्थी, नोकरदार, शेतकरी तसेच शहराबाहेरून आलेले पर्यटकही येथे दर्शनासाठी येतात.
या मंदिरातील सर्वात मोठा उत्सव म्हणजे शारदीय नवरात्रोत्सव. नऊ दिवस संपूर्ण मंदिर आकर्षक विद्युत रोषणाई, फुलांची सजावट आणि धार्मिक वातावरणाने उजळून निघते. देवीची दररोज विविध स्वरूपांत पूजा केली जाते. विशेष आरत्या, होमहवन, भजन, कीर्तन, देवीमाहात्म्याचे पारायण आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. अष्टमी, नवमी आणि विजयादशमीच्या दिवशी हजारो भाविक दर्शनासाठी रांगा लावतात. लातूरसह मराठवाड्यातील विविध भागांतून भाविक येथे येतात. या काळात मंदिर परिसरात जत्रेचे स्वरूप निर्माण होते आणि संपूर्ण गंज गोलाई भक्तिभावाने नटून जाते.
श्री जगदंबा देवी मंदिर हे केवळ धार्मिक स्थळ नसून सामाजिक ऐक्याचेही प्रतीक आहे. विविध धार्मिक उपक्रम, सामूहिक पूजा, अन्नदान, धार्मिक प्रवचने आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांद्वारे समाजात एकात्मतेची भावना वृद्धिंगत करण्याचे कार्य मंदिरातून केले जाते.
गंज गोलाईतील श्री जगदंबा देवी मंदिर हे लातूरच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशाचे जिवंत प्रतीक आहे. प्राचीन परंपरेचा वारसा, तुळजाभवानीशी जोडली गेलेली लोकश्रद्धा, राष्ट्रकूटकालीन ऐतिहासिक संदर्भ, नवरात्रोत्सवाची भव्यता आणि भाविकांचा अखंड विश्वास यामुळे या मंदिराला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. बदलत्या काळातही श्रद्धेचा दीप अखंड तेवत ठेवणारे हे मंदिर लातूरकरांच्या भावविश्वातील एक अमूल्य आध्यात्मिक केंद्र म्हणून आजही तेजाने उजळत आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हे मंदिर महाराष्ट्रातील लातूर शहरातील गंज गोलाईच्या मध्यभागी स्थित आहे.
Ans: अनेक भाविक श्री जगदंबा देवीला तुळजापूरच्या तुळजाभवानीचेच स्वरूप मानतात आणि दोन्ही देवस्थानांमध्ये आध्यात्मिक संबंध असल्याची श्रद्धा आहे.
Ans: हे मंदिर लातूरच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशाचे प्रतीक असून, भाविकांच्या श्रद्धेचे प्रमुख केंद्र मानले जाते.
