गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
तांबडी जोगेश्वरी देवी ही पुणे शहराची ग्रामदैवता मानली जाते. पुण्यातील जुन्या पेठ भागात असलेलं तांबडी जोगेश्वरी मंदिर हे ऐतीहासिक आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचं मंदिर मानलं जातं. पुणेकरांमध्ये या देवीबद्दल अनेक श्रद्धा असून अनेक लोक तिला शहराची रक्षणकर्ता मानतात. तांबडी या नावामागे देवीच्या मूर्तीवर असलेल्या तांबड्या रंगांच्या शेंदूरचा संबंध आहे म्हणूनच तिला तांबडी जोगेश्वरी असे नाव पडलं. जोगेश्वरी म्हणजे शक्तीचा रुप किंवा योगिनी स्वरूप तेही. काही लोक तिला दुर्गा देवी किंवा पार्वती देवी याचं देखील रूप मानतात.
या देवी संदर्भात अनेक लोककथा प्रसिद्ध आहे. यापैकी एक अशी पूर्वी पुण्याचा परिसर दाट जंगलांनी व्यापलेला होता त्या भागात दृष्ट शक्ती, राक्षस आणि संकटांचा लोकांना मोठा त्रास होत असे. गावातील लोक भयभीत झाले होते त्यांनी देवीची प्रार्थना केली. लोकांच्या आर्द्र हाकेला प्रतिसात देत देवीने उग्र आणि शक्तिशाली असं रूप धारण केलं. तिने त्या दृष्ट शक्तीवर विजय मिळवून परिसराच रक्षण केलं. त्यामुळेच लोकांनी तिला आपल्या गावाची रक्षणकर्ती देवी मानलं. देवी या ठिकाणी स्वयंभू रुपात प्रकटली. देवी तिच्या मूर्तीवरती शेंदूर लावण्याची परंपरा सुरू झाली त्यामुळे तांबडी जोगेश्वरी या नावाने ओळखली जाऊ लागली.
तांबडी म्हणजे तांबड्या रंगांने सजवलेली. तांबडी जोगेश्वरी मंदिरांचा इतिहास खूप जुना मानला जातो. पेशव्यांच्या काळात या मंदिराला विशेष महत्त्व होत. पुण्यातील अनेक धार्मिक आणि सामाजिक परंपरामध्ये या देवीचं स्थान अत्यंत महत्त्वाचं राहीलं आहे. आजही गणेशोत्सवाच्या काळात मानाच्या गणपतीच्या मिरवणुकीत तांबडी जोगेश्वरीचा उल्लेख अगदी आदराने केला जातो. मंदिराची रचना पारंपरिक शैलीतील असून वातावरण अत्यंत शांत भक्तिमय आहे. देवीची मूर्ती शेंदूर लावलेल्या रुपात दिसते आणि भक्त मोठ्या श्रद्धेने तिचं दर्शन घेतात.
नवरात्रीच्या काळात इथे विशेष पूजा, आरती आणि धार्मिक कार्यक्रमाचं आयोजन केलं जातं. भक्तांचा असा विश्वास आहे की, तांबडी जोगेश्वरी संकटांपासून रक्षण करते. धैर्य देते आणि भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते. अनेक लोक इथे नवस बोलून देवीच्या दर्शनाला येतात आणि इच्छा पूर्ण झाल्यानंतर पुन्हा दर्शन घेतात. तांबडी जोगेश्वरी देवी ही केवळ धार्मिक श्रद्धेचा केंद्र नाही तर पुण्याच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक ओळखीचाही एक महत्त्वाचा भाग आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: पुणे शहराचे रक्षण करणारी अधिष्ठात्री देवी म्हणून तांबडी जोगेश्वरीची पूजा केली जाते. त्यामुळे तिला पुण्याचे ग्रामदैवत मानले जाते.
Ans: या देवीला पार्वती देवी किंवा दुर्गा देवीचे रूप मानले जाते.
Ans: मंदिरातील मूर्ती आणि मंदिराच्या रंगसंगतीमुळे ‘तांबडी जोगेश्वरी’ हे नाव प्रचलित झाल्याचे मानले जाते.
