शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
श्री शिवलीलामृत हा शिवभक्तांसाठी अत्यंत पूजनीय आणि आध्यात्मिक मार्गदर्शन करणारा ग्रंथ आहे. या ग्रंथातील नववा अध्याय विशेषतः भस्माचे आध्यात्मिक सामर्थ्य, शिवभक्तीचे महत्त्व आणि सत्संगाच्या प्रभावाचे वर्णन करणारा आहे. या अध्यायात महाज्ञानी वामदेव ऋषी आणि एका ब्रह्मराक्षसाची कथा सांगितली आहे. ही कथा केवळ मनोरंजक नसून, पापी जीवाचेही उद्धार होऊ शकतो, हा गहन संदेश देणारी आहे.
वामदेव ऋषी हे भगवान शिवाचे अनन्य भक्त होते. त्यांचे जीवन पूर्णपणे वैराग्य, तपश्चर्या आणि शिवस्मरणाने भरलेले होते. ते दिगंबर अवस्थेत, शरीरावर पवित्र भस्म धारण करून सदैव शिवध्यानात मग्न असत. त्यांच्या मुखावर दिव्य तेज, मनात करुणा आणि वागण्यात अत्यंत शांतता होती. त्यांच्या दर्शनानेच अनेकांचे मन पवित्र होत असे.
एकदा वामदेव ऋषी एका दाट आणि निर्जन अरण्यातून जात असताना, तेथे राहणाऱ्या एका अक्राळविक्राळ ब्रह्मराक्षसाने त्यांना पाहिले. अनेक दिवस उपाशी असल्यामुळे तो ऋषींना भक्ष्य बनवण्यासाठी वेगाने धावून आला. त्याच्या रूपामुळे सामान्य माणूस भयभीत झाला असता; परंतु वामदेव ऋषी मात्र निर्विकार आणि शांत राहिले.
राक्षसाने ऋषींना मिठी मारताच त्याचा स्पर्श त्यांच्या शरीरावरील पवित्र भस्माला झाला. त्या एका क्षणातच आश्चर्यकारक परिवर्तन घडले. त्याच्या अंतःकरणातील क्रौर्य, हिंसा, द्वेष आणि राक्षसी प्रवृत्ती नाहीशी झाली. त्याच्या मनात पश्चात्ताप, भक्ती आणि सात्त्विकता जागृत झाली. ही घटना सांगते की भगवान शिवाच्या कृपेने पवित्र झालेले भस्म हे केवळ राख नसून, आत्मशुद्धीचे आणि पापक्षालनाचे दिव्य साधन आहे.
राक्षसाने नम्रपणे ऋषींना विचारले, “माझ्यात हा बदल कसा झाला?” तेव्हा वामदेव ऋषींनी त्याला त्याच्या पूर्वजन्माची आठवण करून दिली. पूर्वजन्मी तो पांचाल देशाचा ‘दुर्जय’ नावाचा राजा होता. राज्यसत्ता मिळाल्यानंतर तो अहंकारी, अत्याचारी आणि अन्यायी झाला. त्याने प्रजेचा छळ केला, ब्राह्मणांचे धन लुटले, धर्माचा अपमान केला आणि अनेक पापकर्मे केली. त्या पापांमुळे मृत्यूनंतर त्याला ब्रह्मराक्षसाची योनी प्राप्त झाली. अनेक वर्षे तो अरण्यात भटकत राहिला आणि दुःख भोगत राहिला.
राक्षसाचा पश्चात्ताप पाहून वामदेव ऋषींनी त्याला भगवान शिवाच्या भस्माचे महत्त्व सांगितले. त्यांनी स्पष्ट केले की भस्म हे शिवाचे पवित्र प्रसादस्वरूप आहे, भस्म धारण केल्याने अहंकाराचा नाश होतो. शरीर नश्वर आहे, याची जाणीव भस्म करून देते. शिवभक्ती, सदाचार आणि भस्मधारण यांमुळे पापांचा नाश होतो. श्रद्धेने केलेली शिवभक्ती जीवाला मोक्षमार्गाकडे घेऊन जाते.
ऋषींनी त्याला भस्म धारण करण्याची योग्य पद्धत, त्यामागील तत्त्वज्ञान आणि शिवनामस्मरणाचे महत्त्व समजावून सांगितले.
वामदेव ऋषींच्या कृपेने आणि शिवभक्तीच्या प्रभावामुळे त्या ब्रह्मराक्षसाची सर्व पापे नष्ट झाली. त्याला ब्रह्मराक्षसाच्या योनीतून मुक्ती मिळाली आणि त्याचा आत्मा दिव्य गतीला प्राप्त झाला. ही कथा दर्शवते की कितीही मोठे पाप असले, तरी खऱ्या पश्चात्तापाने, संतसंगतीने आणि भगवान शिवाच्या कृपेने त्यातून मुक्ती मिळू शकते.
हा अध्याय कोणत्याही दिवशी वाचू शकता. मात्र काही दिवस विशेष शुभ मानले जातात.
सोमवार हा भगवान शिवाचा दिवस असल्याने या दिवशी सकाळी किंवा संध्याकाळी पारायण करणे उत्तम मानले जाते.
त्रयोदशीच्या दिवशी सूर्यास्तानंतरचा प्रदोषकाळ शिवपूजेसाठी अत्यंत पवित्र मानला जातो. या वेळी नववा अध्यायाचे पठण विशेष फलदायी मानले जाते.
महाशिवरात्रीच्या दिवशी संपूर्ण शिवलीलामृत किंवा पाचवा अध्याय भक्तिभावाने वाचल्यास विशेष पुण्य लाभते, अशी श्रद्धा आहे.
श्रावणातील प्रत्येक सोमवार, तसेच संपूर्ण श्रावण महिन्यात या अध्यायाचे पारायण अनेक भक्त करतात.
स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत. शक्यतो पांढरे किंवा स्वच्छ, साधे कपडे परिधान करावेत.
शिवलिंग किंवा भगवान शिवाची प्रतिमा स्वच्छ करून समोर दीप लावावा.
स्वच्छ पाणी, बेलपत्र, पांढरी फुले, अक्षता, चंदन,धूप, दीप, नैवेद्य (फळ, दूध किंवा खडीसाखर)
यावेळी किमान ११, २१ किंवा १०८ वेळा *”ॐ नमः शिवाय”* मंत्राचा जप करावा.
हे भगवान शिव, आमच्या हातून झालेले ज्ञात-अज्ञात दोष क्षमा करा. आमच्या जीवनात सद्बुद्धी, आरोग्य, सुख, शांती आणि भक्ती प्रदान करा. सर्वांचे कल्याण करा.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: या अध्यायात भगवान शिवाचे अनन्य भक्त वामदेव ऋषी आणि ब्रह्मराक्षस यांची कथा सांगितली आहे. भस्माच्या स्पर्शाने ब्रह्मराक्षसाचे आत्मपरिवर्तन कसे झाले, याचे वर्णन या अध्यायात आहे.
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार, भगवान शिवाचे पवित्र भस्म हे आत्मशुद्धी, अहंकाराचा नाश आणि पापक्षालनाचे प्रतीक मानले जाते. या अध्यायात भस्माच्या आध्यात्मिक सामर्थ्याचे महत्त्व सांगितले आहे.
Ans: धार्मिक श्रद्धेनुसार, या अध्यायाचे भक्तिभावाने पारायण केल्यास मनःशांती मिळते, नकारात्मक विचार दूर होतात, शिवकृपा प्राप्त होते आणि आध्यात्मिक प्रगतीचा मार्ग खुला होतो.
