शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
भारताच्या सांस्कृतिक, धार्मिक आणि आध्यात्मिक इतिहासात वाराणसीचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. वाराणसी हे जगातील सर्वांत प्राचीन सतत वस्ती असलेल्या शहरांपैकी एक मानले जाते. हिंदू धर्मामध्ये या नगरीला “काशी” असेही संबोधले जाते. भगवान शंकराची नगरी म्हणून प्रसिद्ध असलेली वाराणसी लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे. गंगेच्या पवित्र तीरावर वसलेल्या या शहराने हजारो वर्षांपासून धर्म, तत्त्वज्ञान, साहित्य, संगीत, संस्कृती आणि शिक्षण यांचे संवर्धन केले आहे.
वाराणसी या नावामागे भौगोलिक कारण असल्याचे मानले जाते. शहराच्या एका बाजूला वाहणारी वरुणा नदी आणि दुसऱ्या बाजूला असलेली असी नदी या दोन नद्यांच्या मधील प्रदेशाला “वाराणसी” असे नाव प्राप्त झाले.
वरुणा + असी = वाराणसी
प्राचीन काळात हे शहर काशी या नावाने अधिक प्रसिद्ध होते. “काशी” या शब्दाचा अर्थ “प्रकाशमान” किंवा “तेजस्वी” असा होतो. स्कंदपुराणासह अनेक पुराणांमध्ये काशीचे गौरवपूर्ण वर्णन आढळते.
हिंदू धर्मानुसार काशी ही भगवान शंकरांची प्रिय नगरी आहे. अशी श्रद्धा आहे की काशीमध्ये मृत्यू आल्यास मोक्ष प्राप्त होतो. त्यामुळे देशभरातील लाखो भाविक आयुष्यभरात किमान एकदा तरी काशीचे दर्शन घेण्याची इच्छा बाळगतात. पुराणांमध्ये असे वर्णन आढळते की प्रलयकाळातही काशीचे अस्तित्व कायम राहते. भगवान शंकर स्वतः या नगरीचे रक्षण करतात, अशी श्रद्धा आहे.
वाराणसीतील सर्वांत प्रसिद्ध मंदिर म्हणजे काशी विश्वनाथ मंदिर. येथे स्थापित असलेले ज्योतिर्लिंग बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. दरवर्षी लाखो भक्त येथे दर्शनासाठी येतात.
गंगा नदी ही वाराणसीच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. गंगेच्या काठावर असलेल्या घाटांमुळे या शहराला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. सकाळच्या वेळी घाटांवर स्नान, पूजा, योगसाधना आणि संध्याकाळी होणारी भव्य गंगा आरती पाहण्यासाठी देश-विदेशातून पर्यटक येतात.
वाराणसीचा इतिहास सुमारे तीन हजार वर्षांहून अधिक जुना मानला जातो. वैदिक काळात काशी हे महत्त्वाचे सांस्कृतिक केंद्र होते. अनेक ऋषी-मुनींनी येथे तपश्चर्या केली. बौद्ध आणि जैन धर्माच्या इतिहासातही या प्रदेशाचे महत्त्व आहे. अनेक राजवंशांच्या काळात वाराणसीने सांस्कृतिक वैभव जपले आहे. मध्ययुगीन काळातही हे शहर शिक्षण आणि धर्माचे केंद्र राहिले.
वाराणसीजवळील सारनाथ हे बौद्ध धर्मातील अत्यंत पवित्र स्थान आहे. गौतम बुद्ध यांनी ज्ञानप्राप्तीनंतर प्रथम धर्मोपदेश याच ठिकाणी दिला. त्यामुळे सारनाथला बौद्ध धर्मातील प्रमुख तीर्थक्षेत्र मानले जाते.
हा सर्वात प्रसिद्ध घाट आहे. येथे दररोज भव्य गंगा आरती होते. हजारो भाविक आणि पर्यटक या आरतीला उपस्थित राहतात.
योग, ध्यान आणि सूर्योदयाचे दर्शन यासाठी प्रसिद्ध आहे.
हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र स्मशान घाटांपैकी एक. येथे अंत्यसंस्कार केल्यास मोक्ष प्राप्त होतो अशी श्रद्धा आहे.
सत्यवादी राजा हरिश्चंद्र यांच्या नावाने प्रसिद्ध असलेला घाट.
धार्मिक आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचा घाट आहे.
हजारो वर्षांपासून भारताच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनाला दिशा दिली आहे. काशी विश्वनाथ मंदिर, गंगेचे घाट, सारनाथ, बनारसी संस्कृती, संगीत, साहित्य आणि हस्तकला यांमुळे वाराणसीला जगभरात अद्वितीय स्थान प्राप्त झाले आहे. म्हणूनच वाराणसीला “मोक्षनगरी”, “आध्यात्मिक राजधानी” आणि “अनादी काशी” असे गौरवपूर्ण संबोधन दिले जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: "काशी" या शब्दाचा अर्थ प्रकाशमान किंवा तेजस्वी असा होतो. ही नगरी ज्ञान, अध्यात्म आणि मोक्षाचे केंद्र मानली जाते.
Ans: हिंदू धर्मानुसार काशीमध्ये मृत्यू आल्यास किंवा येथे अंत्यसंस्कार झाल्यास मोक्ष प्राप्त होतो, अशी श्रद्धा आहे.
Ans: वाराणसी ही भगवान शंकरांची नगरी मानली जाते आणि हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे.
