Jallianwala Bagh : शहीद विहीर आजही देतेय साक्ष! जालियनवाला बाग हत्याकांडाला १०७ वर्षे; असा बदलला भारताचा इतिहास ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Jallianwala Bagh Massacre History : भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा इतिहास अनेक बलिदानांनी आणि संघर्षाने लिहिला गेला आहे. मात्र, या इतिहासात एक अशी तारीख आहे, जिचे नाव घेताच आजही प्रत्येक भारतीयाचे डोळे पाणावतात आणि संतापाने मुठी आवळल्या जातात. ती तारीख म्हणजे १३ एप्रिल १९१९. आज या भीषण हत्याकांडाला अनेक वर्षे उलटली असली, तरी जालियनवाला बागेच्या (Jallianwala Bagh) भिंतींवरील गोळ्यांच्या खुणा आजही ब्रिटिशांच्या त्या क्रूरतेची साक्ष देत उभी आहेत. हा केवळ एक गोळीबार नव्हता, तर तो मानवतेवर झालेला सर्वात मोठा हल्ला होता.
पंजाबमध्ये बैसाखीचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. १३ एप्रिल १९१९ रोजी बैसाखीच्या निमित्ताने अमृतसरच्या जालियनवाला बागेत हजारो लोक जमले होते. यामध्ये महिला, लहान मुले आणि वृद्ध यांचा मोठा समावेश होता. लोक शांततेने एकत्र जमून रॉलेट ॲक्ट (Rowlatt Act) सारख्या काळ्या कायद्याचा निषेध करण्यासाठी एक जाहीर सभा घेत होते. कोणाच्याही हातात शस्त्र नव्हते, ना मनात हिंसा. मात्र, ब्रिटिश सत्तेला भारतीयांची ही एकजूट मान्य नव्हती.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India Nepal Ties : ‘ती’ मोदींची रणनीती! दिल्ली निमंत्रणानंतर PM बालेंद्र शाहांचा ‘Delhi Plan’ तयार; नेपाळची भारतासोबत खलबतं
सभा सुरू असतानाच जनरल डायर आपल्या सैनिकांसह तिथे पोहोचला. बागेत प्रवेश करण्याचा आणि बाहेर पडण्याचा एकच अरुंद मार्ग होता. डायरने कोणतीही पूर्वसूचना न देता तो मार्ग रोखला आणि आपल्या सैनिकांना निःशस्त्र लोकांवर थेट गोळीबार करण्याचे आदेश दिले. सुमारे १० ते १५ मिनिटे सतत गोळीबार सुरू होता. सुमारे १६५० राऊंड फायर करण्यात आले. बागेच्या उंच भिंतींमुळे लोकांना पळायला जागा नव्हती. स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी अनेक निष्पाप लोकांनी तिथल्या विहिरीत उड्या घेतल्या, जी आजही ‘शहीद विहीर’ म्हणून ओळखली जाते. अवघ्या काही मिनिटांत ती हिरवीगार बाग रक्ताच्या थारोळ्यात बदलली.
या घटनेनंतर संपूर्ण भारत देश ब्रिटिशांविरुद्ध पेटून उठला. या हत्याकांडामुळे रवींद्रनाथ टागोर यांनी आपली ‘नाईटहूड’ पदवी परत केली, तर महात्मा गांधींनी ब्रिटिशांविरुद्ध ‘असहकार आंदोलन’ (Non-cooperation Movement) अधिक तीव्र करण्याचा निर्णय घेतला. जालियनवाला बागेने भारतीयांच्या मनात स्वातंत्र्याची अशी ठिणगी टाकली, जिचे रूपांतर पुढे मोठ्या वणव्यात झाले. या घटनेने सिद्ध केले की ब्रिटीश राजवट किती क्रूर असू शकते आणि आता पूर्ण स्वराज्य मिळवण्याशिवाय दुसरा कोणताही पर्याय नाही.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Diplomatic War: 4,596 वर्षांचा तुरुंगवास? तुर्कियेचा नेतान्याहूंना दणका; इस्रायलनेही ‘कागदी वाघ’ म्हणत केली एर्दोगानची गुपितं उघड
आज जालियनवाला बाग हे केवळ एक स्मारक नाही, तर ते कोट्यवधी भारतीयांच्या प्रेरणेचे केंद्र आहे. दरवर्षी १३ एप्रिल रोजी देश या हुतात्म्यांना श्रद्धांजली अर्पण करतो. येथील स्मारकातील अमर ज्योत आपल्याला आठवण करून देते की, आज आपण ज्या मोकळ्या हवेत श्वास घेत आहोत, ती मिळवण्यासाठी आपल्या पूर्वजांनी किती मोठी किंमत मोजली आहे. नव्या पिढीला हा इतिहास माहिती असणे गरजेचे आहे, जेणेकरून त्यांना स्वातंत्र्याचे मूल्य समजेल. त्या हुतात्म्यांचे बलिदान कधीही विसरता येणार नाही.
