National Science Day: विज्ञानाचा जयजयकार! सर सी.व्ही. रमण यांच्या 'रमण इफेक्ट'चा विजय सोहळा; का साजरा केला जातो 'राष्ट्रीय विज्ञान दिन'? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
National Science Day 2026 India : आजचा दिवस भारताच्या गौरवशाली इतिहासातील एक सोनेरी पान आहे. २८ फेब्रुवारी म्हणजेच ‘राष्ट्रीय विज्ञान दिन’ (National Science Day). आजपासून बरोबर ९८ वर्षांपूर्वी, महान भारतीय शास्त्रज्ञ सर चंद्रशेखर वेंकट रमण (C.V. Raman) यांनी विज्ञानाच्या जगात एक असा चमत्कार केला, ज्याने संपूर्ण जगाला थक्क केले. ‘रमण इफेक्ट’ (Raman Effect) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या शोधाने केवळ भारतीय विज्ञानाला जागतिक नकाशावर स्थान मिळवून दिले नाही, तर भारताला विज्ञानातील पहिले नोबेल पारितोषिकही मिळवून दिले. आजचा हा दिवस आपल्या सर्वांसाठी केवळ औपचारिकता नसून तो विज्ञानाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन स्वीकारण्याचा सण आहे.
१९२८ सालची ती २८ फेब्रुवारीची सकाळ होती, जेव्हा सर सी.व्ही. रमण यांनी सिद्ध केले की, जेव्हा प्रकाश एखाद्या पारदर्शक पदार्थातून जातो, तेव्हा त्याच्या पांगापांग (Scattering) मुळे रंगात बदल होतो. या शोधालाच ‘रमण इफेक्ट’ म्हटले जाते. समुद्र निळा का दिसतो? या प्रश्नाचे उत्तर शोधताना त्यांनी हा सिद्धांत मांडला. त्यांच्या या अतुलनीय योगदानासाठी १९३० मध्ये त्यांना भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यानंतर १९८६ मध्ये भारत सरकारने २८ फेब्रुवारी हा दिवस ‘राष्ट्रीय विज्ञान दिन’ म्हणून घोषित केला, जेणेकरून भावी पिढीला त्यांच्यापासून प्रेरणा मिळेल.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PakAfgWar: युद्धाचा भडका! अफगाणिस्तानचा पाकिस्तानवर सर्वात मोठा हवाई हल्ला; इस्लामाबाद, अबोटाबाद हादरले, लष्करी तळांवर बॉम्बवर्षाव
आज आपण ज्या सुखसोयी उपभोगत आहोत – मग तो हातातला मोबाईल असो, वैद्यकीय क्षेत्रातील प्रगती असो किंवा अंतराळ संशोधन – हे सर्व विज्ञानामुळेच शक्य झाले आहे. राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा करण्यामागचा मुख्य हेतू लोकांमध्ये वैज्ञानिक वृत्ती विकसित करणे हा आहे. आपल्या समाजातून अंधश्रद्धा आणि तर्कहीन विचार दूर करून प्रत्येक गोष्टीकडे पुराव्यासह आणि तर्कशुद्धपणे पाहण्याची सवय लावणे, हेच विज्ञानाचे खरे यश आहे. विज्ञानाद्वारेच आपण गरिबी, बेरोजगारी आणि पर्यावरणासारख्या गंभीर समस्यांवर मात करू शकतो.
Greetings on National Science Day to those passionate about science, particularly our young innovators. Let’s keep popularising science and innovation and leveraging science to build a Viksit Bharat. During this month’s #MannKiBaat, had talked about ‘One Day as a… pic.twitter.com/iXIYwSmdDr — Narendra Modi (@narendramodi) February 28, 2025
credit – social media and Twitter
आजच्या दिवशी देशभरातील शाळा, महाविद्यालये आणि नामांकित संशोधन संस्थांमध्ये जणू विज्ञानाचा महाकुंभ भरला आहे. विद्यार्थ्यांनी तयार केलेले नाविन्यपूर्ण प्रकल्प, रोबोटिक्स प्रदर्शने आणि वैज्ञानिक चर्चासत्रांमुळे तरुणांमध्ये विज्ञानाची ओढ निर्माण होताना दिसत आहे. ‘इस्रो’ (ISRO) पासून ते ‘डीआरडीओ’ (DRDO) पर्यंतच्या संस्थांमध्ये आज विशेष व्याख्याने आयोजित केली जातात. हा दिवस केवळ शास्त्रज्ञांचा नसून तो प्रत्येक त्या व्यक्तीचा आहे, ज्याच्या मनात कुतूहल आहे आणि जो ‘का आणि कसे’ असे प्रश्न विचारण्याची हिंमत ठेवतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pak Afg War: तालिबानचा ‘सुप्रीम लीडर’ संपला? पाकिस्तानच्या ऑपरेशन गझ्ब-लिल-हकने कंधारमध्ये माजवला हाहाकार
आजचा भारत हा ‘डिजिटल इंडिया’ आणि ‘स्टार्टअप इंडिया’चा आहे. अशा वेळी विज्ञानातील संशोधन (Research) हा आपल्या प्रगतीचा पाया असावा. सर सी.व्ही. रमण यांनी अत्यंत मर्यादित साधनांमध्ये जागतिक दर्जाचा शोध लावला. आजच्या तरुणांकडे तंत्रज्ञानाची अफाट ताकद आहे. गरज आहे ती केवळ जिद्द आणि चिकाटीची. विज्ञानाने दिलेली तार्किक विचारसरणी वापरून आपण भारताला २०२७ पर्यंत ‘विकसित भारत’ बनवण्याचे स्वप्न नक्कीच पूर्ण करू शकतो.
Ans: २८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी सर सी.व्ही. रमण यांनी 'रमण इफेक्ट'चा शोध लावला होता. या ऐतिहासिक घटनेचे स्मरण करण्यासाठी हा दिवस निवडला गेला आहे.
Ans: जेव्हा प्रकाशाचा किरण एखाद्या पारदर्शक वस्तूवरून किंवा द्रवातून जातो, तेव्हा त्याच्या रंगात (तरंगलांबीमध्ये) बदल होतो, यालाच रमण इफेक्ट म्हणतात.
Ans: लोकांमध्ये विज्ञानाची आवड निर्माण करणे, वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवणे आणि देशातील तरुण पिढीला संशोधनासाठी प्रोत्साहित करणे हे या दिवसाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
