खामेनी यांची हत्या: इराणचा नवा सर्वोच्च नेता कोण असू शकतो? हे २ मुद्द्यांमध्ये समजून घ्या ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Next Supreme Leader of Iran 2026 : जगाच्या नकाशावर इराण (Iran) हे नाव आता एका मोठ्या राजकीय भूकंपाचे केंद्र बनले आहे. अमेरिकेच्या ‘ऑपरेशन एपिक फ्युरी’ (Operation Epic Fury) अंतर्गत इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी (Ali Khamenei) यांची हत्या झाल्याने संपूर्ण मध्यपूर्वेतील सत्तेची समीकरणे बदलली आहेत. १९८९ पासून इराणवर निर्विवाद वर्चस्व गाजवणारे ८६ वर्षीय खामेनी आता इतिहासाचा भाग झाले आहेत. मात्र, त्यांच्या जाण्याने एक मोठी पोकळी निर्माण झाली असून, इराणचा पुढचा सर्वोच्च नेता कोण असेल, यावरून तेहरानच्या सत्तेच्या गल्लीबोळात खलबतं सुरू झाली आहेत. इराणच्या संविधानानुसार आणि जागतिक तज्ज्ञांच्या मते, हे उत्तराधिकार दोन महत्त्वाच्या मुद्द्यांत समजून घेता येईल.
इराणी संविधानाच्या कलम १११ नुसार, जर सर्वोच्च नेत्याचा मृत्यू झाला किंवा त्यांची हत्या झाली, तर तातडीने सत्ता कोणा एका व्यक्तीकडे जात नाही. त्याऐवजी, एक उच्चस्तरीय तीन सदस्यांची परिषद (Council) तात्पुरता पदभार स्वीकारते. या परिषदेत इराणच्या न्यायपालिकेचे प्रमुख (गुलाम हुसेन महेसानी), देशाचे अध्यक्ष (मसूद पजेश्कियान) आणि इराणच्या सुरक्षा परिषदेचे एक वरिष्ठ सदस्य (संभाव्यतः अली लारीजानी) यांचा समावेश असतो. जर इराणने संविधानाचा हा मार्ग निवडला, तर इराणमध्ये ‘सामूहिक नेतृत्व’ पाहायला मिळेल. ही समिती नवीन सर्वोच्च नेत्याची निवड होईपर्यंत देशाचे सर्व लष्करी, राजकीय आणि धार्मिक निर्णय घेईल. मात्र, सध्याच्या युद्धजन्य परिस्थितीत ही समिती किती काळ टिकेल, याबद्दल साशंकता आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : World War3: जगाचा अंत जवळ? Iran-Israel युद्धाने ओलांडल्या सर्व मर्यादा; 6 शहरांत मिसाईल्सचा थरार, इराणचा निशाणा नेतन्याहू-ट्रम्प
दुसरा आणि सर्वात जास्त चर्चेत असलेला पर्याय म्हणजे एकाच शक्तिशाली व्यक्तीची निवड करणे. वॉल स्ट्रीट जर्नलच्या रिपोर्टनुसार, खामेनी यांनी आपल्या हयातीतच चार नावांची शिफारस एका बंद पाकिटात करून ठेवली होती. या यादीत दोन नावे सर्वात आघाडीवर आहेत:
🇮🇷official state media have confirmed the martyrdom of Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei,his daughter, son-in-law and grand-children following the USsrael strikes on February 28, 2026.
Iran declared 40 days of national mourning, with calls for unity and continued resistance. pic.twitter.com/wQ6NHLdYEs — Malcolm X (@malcolmx653459) March 1, 2026
credit – social media and Twitter
या सर्व अंतर्गत घडामोडींदरम्यान, अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एक खळबळजनक विधान केले आहे. ट्रम्प यांच्या मते, इराणमधील इस्लामिक रिपब्लिकची राजवट आता शेवटच्या घटका मोजत आहे. त्यांनी अॅक्सिओसला दिलेल्या मुलाखतीत स्पष्ट केले की, “मी आधीच ठरवले आहे की इराणचे नेतृत्व कोण करेल.” ट्रम्प यांचा इशारा इराणच्या बाहेर असलेल्या एखाद्या लोकशाहीवादी गटाकडे किंवा माजी राजघराण्यातील सदस्याकडे असण्याची शक्यता आहे. अमेरिका तिथे ‘तिसऱ्या पक्षाची’ स्थापना करून इराणला धार्मिक कट्टरतेतून बाहेर काढण्याचा प्रयत्न करत आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : World War 3: जगाचा श्वास रोखला! Iranचा विजयोन्माद; 70 क्षेपणास्त्रांनी Israel चं आकाश फाडलं, जेरुसलेममध्ये मृत्यू तांडव
इराणमध्ये सर्वोच्च नेत्याची निवड ही ‘एसेम्ब्ली ऑफ एक्सपर्ट्स’ (तज्ज्ञांची परिषद) द्वारे केली जाते. ही ८८ कायदेतज्ज्ञांची समिती आहे. या परिषदेचे सर्व सदस्य खामेनी यांच्या विचारांशी बांधील असल्याने, ते खामेनींच्या इच्छेनुसारच नवीन नेता निवडतील की अमेरिकेच्या दबावाखाली झुकतील, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल. इराणमध्ये सर्वोच्च नेत्याची निवड करण्यासाठी कोणतीही कालमर्यादा नसल्यामुळे, सध्याचा हा संक्रमण काळ इराणसाठी अत्यंत रक्तपाताचा किंवा मोठ्या बदलांचा ठरू शकतो.
Ans: इराणमध्ये 'एसेम्ब्ली ऑफ एक्सपर्ट्स' नावाची ८८ कायदेतज्ज्ञांची परिषद सर्वोच्च नेत्याची निवड करते. त्यांचे सदस्य दर ८ वर्षांनी निवडले जातात.
Ans: संविधानाच्या कलम १११ नुसार, अध्यक्ष, न्यायपालिका प्रमुख आणि सुरक्षा परिषद सदस्य यांची एक समिती तात्पुरती सत्ता सांभाळते.
Ans: मोज्तबा खामेनी हे अली खामेनी यांचे पुत्र असून ते इराणच्या सुरक्षा आणि गुप्तचर यंत्रणेत अत्यंत प्रभावशाली मानले जातात.
