रविवार, 18 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य AI
मे महिन्यात झालेल्या ट्रम्प-शी यांच्या शिखर परिषदेचा एक महत्त्वाचा परिणाम म्हणून ‘एआय’ (AI) विषयावरील चर्चा होण्याची शक्यता आहे. ही चर्चा चिनी राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या २४ सप्टेंबर रोजी नियोजित असलेल्या अमेरिका दौऱ्यापूर्वी होऊ शकते, अशी माहिती सूत्रांनी दिली; ही माहिती अद्याप सार्वजनिक नसल्याने त्यांनी नाव न सांगण्याची विनंती केली. मात्र, या चर्चेच्या तारखा अद्याप निश्चित झालेल्या नाहीत, असेही त्यांनी सांगितले. आर्थिक, राजकीय आणि लष्करी प्रतिस्पर्धी म्हणून, चीन आणि अमेरिका यांच्यात वाढत्या जागतिक एआय स्पर्धेच्या पार्श्वभूमीवर एकमेकांच्या एआय क्षमतांबद्दल चिंता वाढली आहे.अशा प्रगत एआय मॉडेल्सचे नियमन कसे करावे, जे लष्करी क्षमता मजबूत करू शकतात, महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधांवर सायबर हल्ले करण्यास सक्षम करू शकतात आणि कामगार बाजारपेठांमध्ये व्यत्यय आणू शकतात, यावर बीजिंग आणि वॉशिंग्टन विचार करत आहेत.
२०२४ मध्ये जिनिव्हा येथे झालेल्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांमधील चर्चेनंतर, अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष जो बायडेन आणि शी जिनपिंग यांच्यात यावर सहमती झाली होती की, अणुशस्त्रांच्या वापराबाबतचे निर्णय एआय (AI) कडे नसून मानवाच्या हाती असावेत. मात्र, नियोजित बैठका या राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या कार्यकाळातील एआय-विषयक पहिली अधिकृत अमेरिका-चीन चर्चा ठरणार आहेत.
अमेरिकेने अत्यंत प्रगत एआय चिप्सच्या चीनमधील निर्यातीवर यापूर्वीच निर्बंध घातले आहेत. तसेच, ‘ॲक्सिओस’ (Axios) या वृत्तसंस्थेने दिलेल्या वृत्तानुसार, चिनी ‘ओपन-वेट’ (open-weight) एआय मॉडेल्सची वाढती क्षमता आणि लोकप्रियता पाहता, अमेरिकन कंपन्यांनी त्यांच्या वापराबाबत निर्बंध घालण्याचा विचार वॉशिंग्टन करत आहे.
दुसरीकडे, चिनी अधिकारीही त्यांच्या देशात विकसित केलेल्या अत्यंत शक्तिशाली एआय मॉडेल्सच्या परदेशी वापराबाबत निर्बंध घालण्याचा विचार करत आहेत. ‘अँथ्रोपिक’च्या (Anthropic) ‘मिथोस’ (Mythos) या मॉडेलच्या हॅकिंगच्या शक्यतेबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे; हे मॉडेल सध्या सामान्य जनतेसाठी उपलब्ध नाही.
बेसेंट यांनी मे महिन्यात सांगितले होते की, भविष्यातील चर्चांचा उद्देश “शक्तिशाली एआय मॉडेल्सचा प्रसार बिगर-सरकारी घटकांपर्यंत (non-state actors) होण्यापासून रोखणे” हा असेल आणि या बैठका “पुढील चार ते आठ आठवड्यांत” सुरू होऊ शकतील.
ट्रम्प यांच्या भेटीनंतर, दोन्ही देशांनी आंतर-सरकारी एआय चर्चा सुरू करण्यास सहमती दर्शवल्याची पुष्टी चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने केली होती; मात्र त्यानंतर बीजिंगने यावर कोणतीही सार्वजनिक प्रतिक्रिया दिलेली नाही.
Geopolitics : ट्रम्प-लेबनॉन भेट, इस्रायली सैन्य हटवण्याचा मुद्दा ऐरणीवर..
सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, चीनला अमेरिकेकडून राजकीय चर्चेऐवजी कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी (AI) संबंधित मुद्द्यांवर प्रत्यक्ष सहभाग आणि तांत्रिक चर्चा अपेक्षित आहे.
“ही पहिलीच बैठक असल्याने यात कोणत्याही मोठ्या समस्यांचे निराकरण होण्याची शक्यता कमी आहे. मला वाटते की, ‘फ्रंटियर एआय मॉडेल’ (अत्याधुनिक एआय मॉडेल) ची व्याख्या काय असावी, यांसारख्या काही मूलभूत बाबींवर सहमती दर्शवण्याचा ते प्रयत्न करतील,” असे ‘डीजीए-अल्ब्राइट स्टोनब्रिज ग्रुप’चे भागीदार पॉल ट्रिओलो यांनी सांगितले.
