मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
भारतातील १० आणि २० रुपयांच्या नोटा बहुतेक लोक कागदाच्या समजतात, पण त्या प्रत्यक्षात १०० टक्के सुती असतात. माहिती अधिकार कायद्यांतर्गत RTIकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, या नोटांच्या छपाईचा खर्च खूपच कमी असतो.
१० रुपयांच्या एका नोटेची किंमत अंदाजे ७० पैसे ते १.०१ रुपये प्रति नोट असते.
२० रुपयांच्या एका नोटेची किंमत अंदाजे ९५ पैसे ते १ रुपया प्रति नोट असते.
याचा स्पष्ट अर्थ असा आहे की, त्यांच्या छपाईचा खर्च खूपच कमी आहे.
RBI च्या नोट छपाई कंपनी, BRBNMPL भारतीय रिझर्व्ह बँक नोट मुद्रण प्रायव्हेट लिमिटेडने १० आणि २० रुपयांच्या प्लास्टिक नोटांच्या चाचणीसाठी जागतिक निविदा काढली आहे. या नोटा नेहमीच्या नोटांप्रमाणे कापसाच्या कागदावर बनवल्या जाणार नाहीत, तर एका विशेष पॉलिमर शीटवर तयार केल्या जातील.
आता, जाणून घेऊया की प्लास्टिक नोट छापायला किती खर्च येईल? मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, सुरुवातीला प्लास्टिक नोट छापायला सुमारे २ ते ६ रुपये खर्च येऊ शकतो. याचा अर्थ असा की, या नोटा छापण्याचा खर्च नेहमीच्या नोटांपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त असू शकतो. अनेकांना असा प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे: जर या नोटा नेहमीच्या नोटांपेक्षा महाग असतील, तर त्या का आणल्या जात आहेत?
खरे आहे की सामान्य नोटांच्या छपाईपेक्षा त्यांची किंमत जास्त असते, परंतु दीर्घकाळात त्या अधिक किफायतशीर मानल्या जातात. याची काही कारणे आहेत:
या नोटा सामान्य नोटांपेक्षा जास्त काळ टिकतात.
१० आणि २० रुपयांच्या नोटांचा वापर अधिक वारंवार होतो आणि त्या सहज फाटतात.
परंतु या नोटा सामान्य नोटांपेक्षा जास्त काळ टिकतात.
पॉलिमर नोटा पाणी, धूळ आणि ओलाव्यामुळे सहज खराब होत नाहीत.
सामान्य नोटा पाणी आणि ओलाव्यामुळे खराब होतात, पण त्या फाटण्याची शक्यताही कमी असते.
या कारणांमुळे, प्लास्टिकच्या नोटा सामान्य नोटांपेक्षा चांगल्या मानल्या जातात.
