(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
‘लिफाफा सूत्र’ ऐकायला कितीही जुन्या पद्धतीचे वाटत असले, तरी प्रत्यक्ष व्यवहारात ते तितकेच प्रभावी आहे. याचे मूळ तत्त्व अगदी साधे आहे: ‘जे पैसे डोळ्यांना दिसतात, तेच पैसे खऱ्या अर्थाने वाचवले जातात.’ जेव्हा आपण डिजिटल वॉलेट्स किंवा कार्ड्स वापरून खर्च करतो, तेव्हा आपल्या खिशातून नेमके किती पैसे खर्च झाले आहेत, याची आपल्याला अनेकदा पूर्णपणे जाणीवच होत नाही. याउलट, ‘लिफाफा सूत्र’ तुम्हाला तुमच्या उत्पन्नाच्या मर्यादेतच काटेकोरपणे राहण्याचे धडे देते आणि तुम्हाला तुमच्या मर्यादा शिकवते.
सर्वप्रथम, तुमच्या अत्यावश्यक मासिक खर्चांचे वर्गीकरण करा. जसे की किराणामाल, विजेचे बिल, दूध आणि भाजीपाला, पेट्रोल, बाहेर जेवणे आणि मनोरंजन.
पगार मिळाल्यानंतर, ज्या खर्चांवर तुम्हाला नियंत्रण ठेवायचे आहे, त्यासाठी बँकेतून रोख रक्कम काढून घ्या. ऑनलाइन माध्यमातून भरल्या जाणाऱ्या निश्चित बिलांना जसे की ईएमआय किंवा घरभाडे यांना यासगळ्यातून वेगळे ठेवा.
विविध खर्चांसाठी वेगवेगळे लिफाफे तयार करा. एका लिफाफ्यावर ‘किराणा’, दुसऱ्यावर ‘भाजीपाला’, तिसऱ्यावर ‘मनोरंजन’ आणि अशा प्रकारे इतर लिफाफ्यांवरही लेबल्स लिहून ठेवा.
प्रत्येक विशिष्ट उद्देशासाठी निश्चित केलेली रक्कम, त्या-त्या संबंधित लिफाफ्यात ठेवा. उदाहरणार्थ, जर तुम्ही बाहेर जेवायला जाण्यासाठी ₹२,००० राखून ठेवले असतील, तर नेमकी तीच रक्कम त्या विशिष्ट लिफाफ्यात ठेवा.
या पद्धतीचा सर्वात कडक नियम असा आहे की, एकदा का एखादा लिफाफा रिकामा झाला, की त्या विशिष्ट श्रेणीमध्ये तुम्ही त्यानंतर कोणताही खर्च करू शकत नाही. जर ‘बाहेर जेवणे’ या लिफाफ्यातील रक्कम संपली, तर याचा अर्थ असा की, त्या महिन्याच्या उर्वरित काळात तुम्ही पुन्हा बाहेर जेवायला जाऊ शकत नाही. शिवाय, एका लिफाफ्यातील पैसे काढून ते दुसऱ्या लिफाफ्यात हस्तांतरित करण्याची परवानगीही तुम्हाला नसते.
हे तंत्र तुम्हाला ‘शिस्त’ शिकवते. जेव्हा लिफाफे तुमच्या डोळ्यांदेखत रिकामे होताना तुम्ही पाहता, तेव्हा तुमचे मन तुम्हाला अवाजवी खर्च करण्यापासून आपोआप रोखते. यामुळे केवळ तुम्ही कर्जापासून वाचताच असे नाही, तर महिन्याच्या शेवटी तुमच्या हातात काही पैसे शिल्लक राहतील याचीही खात्री मिळते.
